نمونۀ دیگر، آیۀ شریفۀ ٩٣ سورۀ مبارکۀ مائده است. این آیه، با قطع نظر از سیاق آن (آیات ٩٠ و ٩١)، ارتباط روشنی با شراب‌خواری ندارد، چنان كه با توجه به سیاق ارتباط آیه با شرب خمر تا حدی آشکار می‌گردد؛ اما بدون در نظر گرفتن سبب نزول آن، هم ارتباط با شراب‌خواری قابل تردید است و هم شرایط گناه نبودن نوشیدن شراب برای مؤمنان دارای عمل صالح گویا و مشخص نیست. نقل طبرسی از داستان قدامة بن مظعون و عمر شاهد این سخن است. او در تفسیر خود آورده است که قدامة در عصر خلافت عمر شراب‌خواری کرد. عمر آهنگ اجرای حدّ بر او نمود، اما قدامة در مخالفت با عمر در اجرای حد به آیۀ مذکور استناد جست. عمر از اجرای حکم الهی منصرف شد، اما امام علی٧ ـ که از واقعه آگاه گردید ـ خطاب به عمر گفت که قدامة را به صحابۀ پیامبر٦ نشان دهید؛ چنانچه همۀ آنها بر عدم خواندن آیۀ تحریم شراب‌خواری و قمار بر قدامة گواهی دادند، بر او حد جاری نکنید، وگرنه، او را حد زنید و چنانچه توبه نکرد، قتل او واجب است.[١] اما با توجه به سبب نزول آیه ـ که در پاسخ به کسانی نازل گردید که پس از نزول آیۀ تحریم شراب و قمار گفتند: «تکلیف مسلمانانی که پیش از نزول این آیه شراب نوشیده‌اند و از مال به دست آمده از قمار بهره برده‌اند و بی‌آن‌که این دو عمل را کنار نهند، دنیا را ترک گفته‌اند، چه می‌شود؟»[٢] ـ به خوبی آشکار می‌گردد که مقصود از آیۀ مورد بحث، نوشیدن شراب و استفاده از مال به دست آمده از راه قمارْ پیش از نزول آیۀ تحریم شراب‌خواری و قمار است.

تأیید نتایج حاصل شده از تفسیر قرآن با استفاده از روایات، برداشت مفسر از آیات را استوارتر می‌سازد. چنین کاربردی، بیش از همه، در تفسیر قرآن به قرآن مؤثر است. آن دسته از مفسّرانی که شیوۀ تفسیری قرآن به قرآن را اختیار نموده و از رهگذر آن به تبیین آیات می‌پردازند، از روایات، خواه احادیث نقل شده از طریق شیعه باشد، خواه روایات مذکور در منابع اهل‌سنّت، برای تأیید مفاد برداشتی از آیات بهره می‌جویند. در میان مفسّران باورمند به تفسیر قرآن به قرآن، علامه طباطبايي، بیش از دیگران، از احادیث در تأیید مفاهیم مستفاد از آیات بهره برده است. ایشان شیوۀ تفسیر قرآن به قرآن را روش اصلی و اساسی خود در کشف معانی قرآن و آگاهی بر مدلول‌ها و مقاصد آن اختیار کرده و به هنگام تفسیر آیات و آگاهی از مقاصد آنها، به نتایج این شیوه اعتماد می‌کند. ایشان در این مسیر از سنّت در تأیید معانی به دست‌آمده، همراه با تدبّر در آیات استمداد جسته و در توجیه روایات به آن نتایج تکیه می‌کند.[٣]

به عنوان نمونه، سیوطی در الدر المنثور در تفسیر آیۀ ٥١ سورۀ مائده، به نقل از عکرمه، آورده است که این آیه دربارۀ بنى‌قریظه نازل شده که نیرنگ کردند و عهدى را که با رسول خدا٦ بسته بودند، شکسته و نامه‌اى به مکه به ابوسفیان بن حرب نوشتند و مشرکان مکه را دعوت کردند که با لشگر به مدینه بیایند و در قلعه‌هاى آنان وارد شوند. رسول خدا٦ ـ که از ناحیۀ غیب بر جریان آگاهی یافت ـ ابولبابة بن عبدالمنذر را نزد آنان فرستاد که باید از قلعه‌هاى خود بیرون آیند. بعد از آن‌که از ابولبابه اطاعت نموده و از قلعه‌ها بیرون آمدند، ابولبابه به گلوى خود اشاره کرد.[٤] نظیر این خیانت را طلحه و

[١]. مقصود از قراين کلام، اموری است که به نحوی ارتباط لفظی و با معنایی با کلام داشته و در فهم مفاد کلام و درک مراد گوینده مؤثر است، که گاه پیوسته به کلام (قراين متصل) و گاه گسستۀ از کلام (قراين منفصل)، و گاه از مقولۀ الفاظ (قراين لفظی) و گاه از جنس غیر الفاظ (قرابن غیر لفظی، قراين لبی، قراين عقلی) است.

[٢]. سبب نزول به حادثه‌ای اطلاق می‌شود که همزمان با نزول وحی روی داده و آیه یا آیاتی به بیان آن پرداخته و یا حکم آن را ذکر کرده‌اند ر.ك: مناهل العرفان، ج١، ص٨١؛ المیزان، ج١، ص٤٢.

[٣]. ر.ك: روش شناسی تفسیر قرآن، ص٣٥٣ و ٣٥٤؛ تاریخ قرآن، ص٦٣.

[٤]. تاریخ قرآن، ص٦٨ و ٦٩.