علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١١٧ - کارکردهای نقل روایات اهلسنّت در منابع شیعی
الأفهام إلي آیات الأحکام در تفسیر آیۀ ٦ سورۀ مبارکۀ مزمّل به نقل از امام علی بن الحسین٧
آورده است:
أنّه کان یصلّى بین المغرب والعشاء، ویقول: هذه ناشئة اللیل.[١]
نمونۀ دیگر، حدیثی است که در تفسیر من هدی القرآن آمده است:
ابنجریر طبری از امام علی٧ نقل کند که :«هیچ قطرۀ بارانی از آسمان فرو نمیبارد، مگر به مقداری که در دستان فرشتۀ مخصوص آن است، جز [در یک مورد و آن هم در] روز [عذاب قوم] نوح که خداوند به آب اجازه داد، بدون آگاهی صاحبان خزاين الهی، فرو ریزد.»[٢]
سید عبدالأعلی موسوی سبزواری روایتی را از الدر المنثور از امام علی٧ دربارۀ انفاق نقل میکند، که به همان لفظ در منابع شیعی ذکر نشده است:
و در الدر المنثور است که ابنجریر در تفسیر آیۀ Gيَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَنْفِقُوا مِن طَيِّبَاتِ مَا كَسَبْتُمْF[٣] از على بن ابىطالب روایت کرده که فرمود: «یعنى از طلا و نقره». و در معناى عبارت Gوَمِمَّا أَخْرَجْنَا لَكُم مِنَ الْأَرْضِF[٤] فرمود: «یعنى از گندم و خرما و هر چیزى که زکات در آن واجب است».[٥]
نمونۀ دیگر، حدیثی از امام محمد باقر٧ دربارۀ غزوۀ تبوک است که الدر المنثور آن را نقل کرده است.[٦] شایستۀ ذکر است که افزون بر بازیابی روایات ائمه:، میتوان با استفاده از روایات اهلسنّت به ریشهیابی احادیث ایشان در روایات پیامبر٦ و نیز امام علی٧ پرداخت؛ به عنوان نمونه، علامه طباطبايي ذیل آیۀ ٥٨ سورۀ مبارکۀ نساء حدیثی را از امام محمد باقر٧ در خصوص حقوق حاکم اسلامی و مردم نقل کرده و در ادامه مینویسد که نظیر آن را سیوطی در الدر المنثور از امام علی٧ آورده است.[٧]
[١]. المراجعات، ص١٥.
[٢]. من لا یحضره الفقیه، ج٢، ص٥١٩، ذیل ح ٣١١٢؛ معجم رجال الحدیث، ج٢٠، ص١٧٩، ذیل ش ١٣٠٩٣.
[٣]. ر.ك: إسعاف المبطأ برجال الموطأ، ص٢٤ (شرح حال جعفر بن محمد)، ص٧٨ (شرح حال علی بن الحسین و علی بن أبیطالب) و ص٩٥ (شرح حال محمد بن علی).
[٤]. ر.ك: کتاب الأم، ج١، ص٩٥، ١٠٦، ٢٢٩، ٢٦٥، ٢٦٦، ٢٦٨، ٢٧٠، ٢٨٥، ٣١١، ٣١٥؛ ج٢، ص٣٣، ٦٧، ٨٨، ١٩٧؛ ج٤، ص٤١، ٥٨، ٢٢٩؛ ج٦، ص٤، ١٥٦؛ ج٧، ص١٠٢، ٢١٥. افزون بر ابراهیم راویان دیگری نیز از امام صادق٧ در این کتاب روایت نقل کردهاند. به عنوان نمونه ر.ك: همان، ج١، ص٥٧، ١٨٥، ١٩٠، ٢٣٥، ٢٨٥، ٣٠٠، ٣٠٢، ٣٢٧؛ ج٢، ص١٢٥، ١٣٨، ١٥٨، ١٦٠، ١٦٩، ١٩٥؛ ج٣، ص٩٤، ١٤٢؛ ج٤، ص١٥٥، ١٧٤، ١٨٣، ٢٢٩؛ ج٥، ص٢٨٢؛ ج٦، ص١٤١، ١٥٩، ٢٧٤؛ ج٧، ص٩١، ١٩٥، ٢٠٧.
[٥]. العدة، ج١، ص١٤٩ و ١٥٠.
[٦]. تفسیر الصافی، ج١، ص٧٥.
[٧]. مسالك الأفهام الي آيات الاحكام، ج١، ص٢٢١؛ و نیز ر.ك: الدر المنثور، ج٦، ص٢٧٨؛ الکشاف عن حقائق التنزیل و عیون الأقاویل، ج٤، ص١٧٦؛ بحار الأنوار، ج٨٤، ص١٣٢، در پاورقی کتاب بحار الأنوار نشاني دو کتاب الکشاف و الدر المنثور نقل شده است.