علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١١٦ - کارکردهای نقل روایات اهلسنّت در منابع شیعی
٢. بازیابی روایات ائمه اطهار منقول از طرق اهلسنّت
یکی دیگر از فوايد مراجعه به منابع روایی اهلسنّت، دستیابی به احادیث ائمه اهلبیت: است که محدّثان عامه در آثار خود گرد آوردهاند. از آنجا که عالمان اهلسنّت ائمۀ شیعه از امام علی٧ را تا امام رضا٧ جزء صحابه، تابعان و اتباع تابعان به شمار میآورند، لذا احادیثی به نقل از ایشان در منابع خود ذکر کردهاند.[١]
حضور محدثان بزرگ اهلسنّت، همچون ائمۀ چهارگانۀ آنها در مجالس درس ائمه:، بویژه صادقین٨ و اعترافشان به مقام علمی امامان شیعه، دلیل محکمی بر جلالت شأن و رفعت مرتبت ایشان است؛ چنان كه ابوحنیفه از دو سال شاگردی خود نزد امام صادق٧ به عنوان احیای زندگی علمی خود یاد میکند.[٢] او در جای دیگر، دربارۀ امام صادق٧ بر این باور است که چنان كه آن حضرت نبود، مردم هرگز مناسک حج خویش را فرا نمیگرفتند.[٣]
مالک بن انس نیز از امامان شیعه، همچون امام علی و امام سجاد و صادقین: در الموطأ خود نقل حدیث نموده است.[٤] شافعی نیز در کتاب الأم روایات فراوانی را به نقل از ابراهیم بن أبییحیی أسلمی مدنی از امام صادق٧ آورده است.[٥]
گردآوری روایات ائمه: در زمینههای مختلف، به طور عام، و در حوزۀ تفسیر، به طور خاص، از طرق اهلسنّت میتواند فايدۀ دیگر مراجعه و نقل از منابع روایی و تفسیری عامه باشد؛ چنان كه کتاب أحادیث أهل البیت عن طرق أهل السنة با تلاش دو تن از محققان معاصر، در این زمینه شکل گرفته است. این کارکرد، فايدۀ دیگری را به دنبال دارد و آن اثبات مرجعیت علمی ائمه: میان عالمانِ معاصرِ امامان و پسین اهلسنّت است.
با مراجعه به آثار حدیثی اهلسنّت، میتوان به بخش قابل توجهی از احادیث ائمه: دست یافت
که برخی از آنها را نمیتوان در منابع شیعی رهجویی نمود. فیض کاشانی نیز در تبیین روش تفسیری خود، با استناد به آنچه شیخ طوسی در العدة از امام صادق٧ روایت کرده است،[٦] مراجعه به روایات اهلبیت منقول از طرق اهلسنّت را مورد اشاره قرار داده است؛[٧] به عنوان نمونه، صاحب کتاب مسالک
[١]. سوره بقره، آيه ٢٣٨.
[٢]. فقه القرآن، ج١، ص١١٣.
[٣]. المیزان، ج٢، ص٢٩.
[٤]. همان، ج٣، ص٣٧٨.
[٥]. همان، ج٣، ص٣٨٠ و ٣٨١.
[٦]. همان، ج٤، ص١٣٣. براي موارد دیگر، ر.ك: همان، ج٣، ص٣٤٩؛ ج٤، ص٢٨٣؛ ج٥، ص١٨٨؛ ج٧، ص٢١٠؛ ج١١، ص٢٠٤ و ٢٠٥؛ ج١٢، ص١٤٨؛ ج١٦، ص١٤٦.
[٧]. ابن حجر عسقلانی راویان احادیث را در دوازده طبقه تقسیمبندی نموده و امام رضا٧ را جزء طبقۀ دهم (کبار الآخذین عن تبع الأتباع، ممن لم یلق التابعین) ذکر نموده است (ر.ك: تقریب التهذیب، ص١٤ و ١٥ و ٣٤٤، ش ٤٨٠٤).