فعليت او است و فعليت نحوه وجود است پس تماميت شى ء به وجود است و وجود فوق مقوله است نه جوهر است و نه عرض , و وجودات تطورات شئون بارى تعالى هستند پس بارى تعالى تمام اشياء به نحو اعلى است , تفصيل آنرا از فصل هشتم مرحله چهارم اسفار طلب بايد كرد ( ٤٦ )

مضاهات بين وحدت و عدد در نسب و اضافات

بيان مضاهات بين وحدت و عدد در نسب و اضافات در تقريب فهم توحيد اخص الخواص يعنى وحدت شخصيه حقه حقيقيه ذاتيه وجود كه وجود حق است , و انتشاء كثرت از آن , اهميت به سزا دارد

نسبت در عدد را وجوه گوناگون است از ساده ترين وجه آن كه يك نصف دو و ثلث سه و ربع چهار و خمس پنج است و هكذا , تا منتهى شود به نسبتهائى كه در رياضيات عاليه معنون است مثل عكس نسبت كه تالى را مقدم و مقدم را تالى قرار دادن است و تفصيل نسبت كه اخذ نسبت فضل مقدم بر تالى به تالى است و تركيب نسبت كه اخذ نسبت مجموع مقدم و تالى به تالى است و ابدال نسبت كه اخذ نسبت مقدم به مقدم و تالى به تالى است و قلب نسبت كه اخذ نسبت مقدم است به فضل آن بر تالى و غيرها كه در صدر مقاله پنجم اصول اقليدس بتحرير خواجه طوسى محرز است

از اين احكام نسب است كه از يك شكل قطاع چهار صد و نود و هفت هزار و ششصد و شصت چهار حكم هندسى استنباط مى شود , و خواجه طوسى يك كتاب در شكل قطاع نوشت چنانكه در آخر شكل اول مقاله سوم تحرير اكرمانالاوس فرموده است :

و هذا شكل عظيم الغناء و له تفاريع و اشباه و تفصيل هذه المسائل يحتاج الى كلام ابسط يوجد فى مواضعها من الكتب ولى فيها و فيما يغنى عنها كتاب جامع سميته بكشف القناع عن اسرار الشكل القطاع

علامه نظام الدين نيشابورى در شرح مجسطى بطليموس بتحرير خواجه طوسى در بيان قطاع سطحى گويد :

والد عاوى الواقعه فى هذا الشكل هى ٤٩٧٦٦٤ فانظر فى هذا الشكل الصغير كيف استلزام جميع تلك المسائل و لا تعجب من قوله عز من قائل و لو ان ما فى الارض من شجره اقلام و البحر يمده من بعده سبعه ابحر ما نفدت كلمات الله

ملا سلطانعلى گنابادى در تفسير بيان السعاده در وجوه اعراب و قرائات اول سوره