در اين عبارت , چند اصل توحيدى ذكر كرده است : يكى اينكه وجود محض , حق سبحانه است , و ديگر اين كه حق تعالى واحد به وحدت حقيقيه است كه در مقابل آن كثرت معقول نيست , يعنى تحقق اين وحدت فى نفسها و تصور آن در علم صحيح محقق يعنى در علم صريح و صحيح عرفان شهودى و اذهان متعالى , نه چنانكه اذهان محجوبه تصور مى كنند متوقف بر ضدش يعنى كثرت نيست والا وحدت عدديه خواهد بود

جالبتر آنكه در آخر فرمود اطلاق وحدت بر حق سبحانه به عنوان تنزيه و تفخيم است كه منزه است از اين كه غيرى با او اعتبار شود چنانه پيشترك در معنى حقيقى كان الله ولم يكن معه شى ء , و در بيان صحو المعلوم مع محو الموهوم گفته ايم , و تفخيم مشعر به عدم عجز و احتياج است مطلقا

اين وحدت ذاتيه را كه محض تنزيه و تفخيم بر حق سبحانه اطلاق مى شود , خواصى است از جمله اين كه در هر موجود حقيقى سارى و عين تعين حق و غير متوقف بر غير خود است كه غيرتش غير در جهان نگذاشت

شارح مذكور پس از بيان اين اصل توحيدى اعنى وحدت حقه حقيقيه ذاتيه حق سبحانه و تعالى در بيان منتهى نظر فكرى و علمى اذهان محجوبه كه در اثبات توحيد حق تعالى كه در حقيقت اثبات وحدت عدديه است گويد :

و لغفله الاذهان المحجوبه عن هذا الاصل تكلفوا فى اثبات الوحده العدديه و الزامها على غير اهل المله بجهات يشتمل على كل مقدمات مزجاه و هيهنا يخاف على اهل عونها ان يتوهم شوق هذا المطلب العالى ان غرضهم ترويج الكاسد بالسوق المتوالى , و اضبط ما ذكر وافى اثبات الوحده انه لو تعدد فاقله اثنان فاما ان يقدر احد هما على خلاف مراد الاخر و نقيضه ام لا ؟ الثانى عجز من الغير فى محل الامكان و ينافيه الالوهيه بخلافه عن الجمع بين النقيضين فانه عجز لنبو المحل فى نفسه و عدم الامكان , و بخلاف العجز عن خلاف مراد نفسه كعن ايجاد سكون زيد حال ايجاد حركته فانه عن نفسه لاعن الغير والاول يفضى الى الجمع بين النقيضين و كل ما يفضى الى المحال محال

يعنى اگر در مبدا تعدد روا بود و اقل آن دو است , يا يكى از آن دو بر خلاف و نقيض مراد ديگرى قادر است يا نيست ؟ اگر نباشد اين عجز از غير است و با الوهيت