رساله وحدت از ديدگاه عارف و حکيم - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ١٣١ - بسم الله الرحمن الرحيم عارف بمنزله كن الله تعالى است

الا تجليات ذاته بحسب مراتبه التى تجمعها مرتبه الالوهيه الخ

پس معانى يعنى صفات , و عدميه و وجوديه يعنى سلبيه و ايجابيه , و صفات سلبيه باينمعنى چون غنى و قدوسيه و سبوحيه كه هر يك مفيد سلب نقص است

تجليات همان ظهورات است كه در لسان قرآن تعبير به يوم شده است كل يوم هو فى شان يعنى بحسب كل ظهوراتش در شئون و تجليات در مراتب الهيه دارد ذات با صفت معينى اسم ذاتى است , و به اعتبار تجلى خاصى از تجليات الهيه اسم فعلى است

ح از امير ( ع ) روايت است كه ظهرت الموجودات عن باء بسم الله و انا النقطه التى تحت الباء علامه محمد بن حمزه معروف به ابن فنارى در خطبه شرح مفتاح الانس در وصف رسول الله ( ص ) گويد :

بل وقد ترقى فوق القربين الى نقطه جامعه بين قرآنيه المحاذاه بمعناه , وبين فرقانيه المضاهاه لسيده ومولاه

مرادش از قربين قرب نوافل وقرب فرائض است , و قرآن مقام جمع و فرقان مقام فرق است و بعبارت ديگر قرآن قضا , و فرقان قدر است و كتاب الله هم قرآن است و هم فرقان , و فرقان آن تفصيل قرآن آنست و انسان كامل ختمى را مقام احديت جمع است يعنى جامع قرآن و فرقانست و از اين مقام احديه الجمع تعبير به نقطه جامعه فرمود :

و نيز ابن فنارى در همان خطبه پس از دو سطر گويد :

ومن من منه وبامداده يمكن وصول النقطه المشاراليها بالوراثه

اين فقره حاوى چندين مطلب عظيم است كه به اجمال اشاره مى نماييم ترجمه آن اين است كه از من و امداد رسول الله ( ص ) وصول به نقطه اشاره شده به آن به حسب وراثت امكان دارد

كلمه بالوراثه متعلق به يمكن است , و النقطه المشاراليها آن نقطه جامعه است كه در عبارت اول از او نقل كرده ايم

و آن مطالب يكى اين است كه وصول به مقام احديه الجمع براى ديگران هم امكان دارد جز اينكه اين ولايت تكوينى است در فصوص الحكم و شرح علامه قيصرى و ديگران بر آن , مقام احديه الجمع و ديگر مقامات را كه براى اولياء الله كامل است تعبير به نبوت انبائى فرموده اند كه آنانرا منصب نبوت تشريعى نيست ولى نبوت