قاعده فراغ وتجاوز - حسينى خواه، سيدجواد - الصفحة ٦١ - ٦- اخبار و روايات
ديگر، سؤال در مورد شخصى است كه هميشه اين حالت براى او به وجود مىآيد؛ يعنى:
در حالى كه كاملًا ايستاده است، شكّ مىكند آيا ركوع نماز را انجام داده است يا خير؟
لذا، روايت فوق مربوط به كثير الشكّ بوده [١] و قاعده «لا شكّ لكثير الشكّ» را بيان مىكند؛ به همين جهت، نبايد در زمرهى روايات دالّ بر قاعدهى فراغ و تجاوز ذكر شود.
١٥) وباسناده عن سعد، عن أحمد بن محمّد، عن أبيه، عن عبد اللَّه بن المغيرة، عن إسماعيل بن جابر، قال: قال أبو جعفر عليه السلام: «إن شكّ في الركوع بعد ما سجد فليمض، وإن شكّ في السجود بعد ما قام فليمض، كلّ شيء شكّ فيه ممّا قد جاوزه ودخل في غيره فليمض عليه». [٢]
سند روايت: «سعد»: سعد بن عبداللَّه الأشعرى القمىّ است كه از ثقات و فقهاى جليلالقدر اماميه است [٣] و طريق شيخ طوسى رحمه الله به ايشان را در بحث سندى روايت نهم بيان نموديم و لازم به تكرار نيست.
«احمد بن محمّد»: احمد بن محمّد بن عيسى بن عبداللَّه الأشعرى القمىّ است كه شيخ القميّين و فقيه آنها و از ثقات اماميه مىباشد. [٤]
«أبيه»: محمّد بن عيسى بن عبداللَّه الأشعرى القمىّ است كه نجاشى او را به عنوان
[١]- مرحوم صاحب وسائل نيز در ذيل اين روايت مىفرمايند: «أقول: ويمكن الحمل على كثير السهو بقرينة آخره»- وسائل الشيعه، ج ٦، ص ٣١٧-.
[٢]- محمّد بن حسن طوسى، الإستبصار، ج ١، ص ٥٣٣، حديث ٩/ ١٣٥٩ و تهذيب الأحكام، ج ٢، ص ١٦٢، حديث ٦٠٢؛ محمّد بن حسن حرّ عاملى، وسائل الشيعة، ج ٦، ص ٣١٧، باب ١٣ از أبواب الركوع، حديث ٤. تذكّر اين مطلب ضرورى است كه شيخ طوسى رحمه الله اين روايت را در «الإستبصار» از امام باقر عليه السلام نقل مىكند، ليكن در «تهذيب الأحكام» از قول امام صادق عليه السلام نقل شده است؛ صاحب وسائل نيز روايت را بر اساس آنچه كه در «الإستبصار» آمده، نقل مىكند.
[٣]- ر. ك: احمد بن على نجاشى، رجال النجاشى، ص ١٧٧، شماره ٤٦٧؛ محمّد بن حسن طوسى، الفهرست، ص ١٣٥، شماره ٣١٦؛ سيّد ابوالقاسم موسوى خوئى، معجم رجال الحديث، ج ٨، ص ٧٤، شماره ٥٠٤٨.
[٤]- ر. ك: احمد بن على نجاشى، رجال النجاشى، ص ٨١، شماره ١٩٨؛ محمّد بن حسن طوسى، الفهرست، ص ٦٨، شماره ٧٥؛ سيّد ابوالقاسم موسوى خوئى، معجم رجال الحديث، ج ٢، شمارههاى ٧٨٠، ٨٩٧، ٨٩٨، ٩٠١ و ٩٠٢.