قاعده فراغ وتجاوز - حسينى خواه، سيدجواد - الصفحة ٣٩ - ٦- اخبار و روايات
«على بن رئاب»: كوفى و از ثقات بلندمرتبهى اماميّه است. [١]
شرح حال «محمّد بن مسلم» نيز در روايت قبل بيان گرديد.
معناى روايت: امام باقر عليه السلام مىفرمايد: بعد از اتمام نماز، اگر در صحّت و يا آوردن جزئى از آن شكّ كردى، بگذر- يعنى به شكّت اعتنا نكن- و نياز به اعاده آن نيست.
اين روايت نيز به خوبى بر قاعده فراغ و تجاوز در خصوص نماز دلالت دارد.
نكتهى قابل توجّه آن است كه مرحوم صاحب وسائل روايت را به صورت «كلّما» نقل كرده است كه عموم زمانى را مىرساند؛ يعنى هرگاه بعد از اتمام نماز شكّ كردى، به آن اعتنا نكن؛ لكن در «تهذيب الأحكام» به صورت «كلّ ما» آمده است كه عموميّت افرادى را مىرساند؛ يعنى: اگر بعد از تمام شدن نماز در هر چيزى شكّ كردى- شكّ در صحّت و يا شكّ در اتيان جزئى از صلاة- به آن اعتنا نكن. به نظر ما عبارت روايت در «تهذيب الأحكام» صحيح مىباشد نه عبارت «وسائل الشيعة».
٣) محمّد بن عليّ بن الحسين باسناده عن محمّد بن مسلم، عن أبي عبد اللَّه عليه السلام، أنّه قال: «إن شكّ الرجل بعد ما صلّى فلم يدر أثلاثاً صلّى أم أربعاً وكان يقينه حين انصرف أنّه كان قد أتمّ، لم يعد الصلاة، وكان حين انصرف أقرب إلى الحقّ منه بعد ذلك». [٢] و رواه إبن ادريس في آخر «السرائر» نقلًا من كتاب محمّد بن عليّ بن محبوب، عن يعقوب بن يزيد، عن إبن أبي عمير، عن محمّد بن مسلم. [٣]
سند روايت: «محمّد بن على بن الحسين»: شيخ صدوق رحمه الله است كه از اكابر و بزرگان فقهاى اماميّه مىباشد؛ اسناد مرحوم شيخ صدوق به «محمّد بن مسلم» نيز مطابق آنچه كه در مشيخه كتاب فقيه ذكر شده، عبارت است از: شيخ صدوق رحمه الله
[١]- ر. ك: احمد بن على نجاشى، رجال النجاشى، ص ٢٥٠، شماره ٦٥٧؛ محمّد بن حسن طوسى، الفهرست، ص ١٥١، شماره ٣٧٥.
[٢]- محمّد بن على بن حسين بن بابويه قمىّ (شيخ صدوق)، من لايحضره الفقيه، ج ١، ص ٣٣٢، حديث ١٠٢٧.
[٣]- محمّد بن منصور بن احمد بن ادريس حلّى، كتاب السرائر، ج ٣، ص ٦١٤.