قاعده فراغ وتجاوز - حسينى خواه، سيدجواد - الصفحة ٥٩ - ٦- اخبار و روايات

بگذار؛ امّا در روايت اوّل كه مى‌فرمايند: «إمض»، اعمّ است از اين كه ركوعى انجام داده باشد يا نه.

اين مطلب داراى دو ثمره فقهى نيز هست؛ بدين صورت كه اگر شخصى به طور مثال اجير شود كه حجّ تامّ الاجزاء و الشرائطى را به جا آورد، و مقصود فقط انجام حجّى كه مجزى و مبرى‌ء الذمّه است نباشد، در صورتى كه بعد از خروج از احرام شكّ كند طواف كرده است يا نه؟ اگر قائل شويم شارع در قاعده فراغ او را متعبّد كرده است كه مشكوك فيه را به جا آورده، عملش تعبّداً تام‌الأجزاء است و مورد اجاره را به جا آوره است؛ ليكن در صورتى كه چنين تعبّد شرعى در قاعده فراغ نباشد، هرچند كه عمل او عمل صحيحى است، امّا تامّ الاجزاء و الشرائط نبوده و بنابراين، شخص، مورد اجاره را انجام نداده است.

١٤) وعنه، عن فضالة، عن أبان، عن الفضيل بن يسار، قال: قلت لأبي عبد اللَّه عليه السلام: أستتمّ قائماً، فلا أدري ركعت أم لا؟ قال عليه السلام: «بلى، قد ركعت، فامض في صلاتك، فإنّما ذلك من الشيطان». [١]

سند روايت: «و عنه»: منظور «حسين بن سعيد اهوازى» است و همان‌گونه كه بيان شد، طريق شيخ طوسى رحمه الله به ايشان طريق صحيحى است.

«فضالة»: فضالة بن أيّوب الأزدىّ است كه در بحث سندى روايت دهم بيان كرديم از ثقات اماميه و اصحاب حضرت موسى بن جعفر عليهما السلام بوده و بنا بر قولى از اصحاب اجماع نيز مى‌باشد.

«أبان»: أبان بن عثمان الأحمر البجلىّ است كه شرح او را نيز در روايت دهم بيان نموديم.

«الفضيل بن يسار»: الفضيل بن يسار النَهْدىّ، از اصحاب امام باقر و امام صادق عليهما السلام‌

[١]- محمّد بن حسن طوسى، تهذيب الأحكام، ج ٢، ص ١٦٠، حديث ٥٩٢ و الإستبصار، ج ١، ص ٥٣٢، حديث ٤/ ١٣٥٤؛ محمّد بن حسن حرّ عاملى، وسائل الشيعة، ج ٦، ص ٣١٧، باب ١٣ از ابواب الركوع، حديث ٣.