کلام جـدید - خسروپناه، عبدالحسین - الصفحة ١٦٨

دليل اين كه بعضى از فيزيك دانان در چند دهه ى اخير، سراغ جهان هاى نوسانى يا ماندگار رفته اند و از نظريه ى انفجار بزرگ ـ كه براى جهان يك آغاز زمانى قائل است ـ گريخته اند، فرار از در كار آوردن خدا بوده است و از طرفى بعضى از فيزيك دانان و فلاسفه، پيروزى نظريه ى انفجار بزرگ را به عنوان يك شاهد علمى بزرگ بر وجود خدا گرفته اند.[٣٤]

شايان ذكر است كه نمى توان هميشه از تفاوت مبانى ما بعد الطبيعى، تفاوت دستاورد علمى را استنتاج كرد; براى نمونه مسئله ى وحدت نيروهاى طبيعت، (از جمله نيروى ضعيف هسته اى و نيروى الكترو مغناطيسى) كه از اهم مسائل فيزيك نظرى معاصر است، از سوى سه فيزيك دان نظريه پرداز (عبدالسلام، واينبرگ و گلاشو) مطرح گرديد; امّا انگيزه ى اين ها از رفتن به دنبال مسئله ى وحدت نيروها متفاوت بود.

از نظر عبدالسلام، وحدت قواى طبيعت، دليل بر وحدت تدبير و در نتيجه مدبّر است و جاذبه ى اين نظريه براى وى، همين نتيجه گيرى است. گلاشو، ايده ى وحدت بخشى نيروها را به دليل مفيد واقع شدن آن در عمل مى پسندد و امّا واينبرگ، آن را به دليل ساده شدن قضايا دنبال مى كند; و گرنه جهان از نظر وى چيزى جز نقاط پراكنده نيست.[٣٥]

٢.تأثير گذارى آموزه هاى دينى بر انگيزه ى عالمان تجربى

همه ى فعاليت هاى آدميان به سمت و سوى خاصّى جهت پيدا مى كند. اين جهت گيرى ها زاييده ى انگيزه ى انسان ها است و انگيزه ها نيز از بينش ها، ارزش ها و اهداف تأثير مى پذيرند. بر اين اساس، التزام عالمان به آموزه هاى دينى، بر فعاليت هاى پژوهشى و علمى آنان تأثير مى گذارد و در اقبال و ادبار عالمان به دانش خاصّى يا رشد تحوّل آن مؤثر است; براى نمونه مى توان به بينش صحيح دينى چند قرنى در اسلام اشاره كرد كه با تفسيرى درست از مفاهيمى مانند زهد، صبر، دنيا زدگى، انتظار فرج و نيز با اهميّت بخشيدن به طبيعت شناسى و شناخت آيات آفاقى الهى، مسير تحقيق و تتبع علوم تجربى باز شد و انگيزه ى عالمان بر گسترش تحقيقات علمى بيش تر گشت; ولى بعدها با رواج صوفى گرى و تفاسير نادرست از زهد، دنيا زدگى، صبر و مفاهيم ديگر، اين گونه تحقيقات مسدود شد و انگيزه ى انحطاط علمى ترويج يافت و هم چنين مى توان به انديشه ى مسيحيان در قرون وسطا و بى اعتنايى تام به وحى و عقل و بى اعتنايى به مطالعات تجربى و طبيعت شناسى اشاره كرد كه منشاء رواج الهيات طبيعى (خدا شناسى عقلى) و الهيات وحيانى (خدا شناسى نقلى) گرديد; ولى از منزلت اجتماعى عالمان تجربى كاسته گشت; و در مقابل به انديشه و بينش پروتستانى اشاره كرد كه مشاغل دنيوى همانند مشاغل دينى ارزش مند و بلند پايه معرفى شد و پيشه ى طبيعت شناسى نيز شرافت مند و مفيد معرفى گشت و منشاء پيشرفت تحقيقات علمى و اقتصادى گرديد;[٣٦]زيرا بر اين باور بودند كه خداوند خود را در آيات آفاقى، ظاهر و متجلى ساخته است و در واقع انسان با مطالعه و شناخت طبيعت، به معرفت خداوند دست يافته و به تعظيم شأن الهى مى پردازد بر اين اساس مطالعات تجربى، جذّابيّت فوق العاده اى يافت و عالمان تجربى منزلت اجتماعى يافتند.[٣٧]

٣.تأثير دين بر مبادى و مسلمات علوم تجربى

پيش فرض هاى متافيزيكى مانند انحصار هستى در ماده، تفكيك معرفت شناختى و هستى شناختى عالم ناسوت و جبروت امكان شناخت عالم طبيعت يا شكّاكيّت و نسبيت معرفت شناختى، در مبادى علوم تجربى مانند اصل سادگى و افزايش در كاركردها اثر مى گذارند.

توضيح مطلب اين كه علوم تجربى به ظاهر از آزمايش و مشاهده شروع مى شوند و حال آن كه پيش فرض ها و زمينه هاى فلسفى بر مبادى علوم اثر مى گذارند و پيش فرض هاى فلسفى نيز از جهان بينى دينى و معرفت شناسى برگرفته از كتاب و سنّت تأثير مى پذيرند.

٤.تأثير آموزه هاى دينى بر اهداف و روش هاى علوم

هر فعاليت ادارى آدمى، غايت مند است. علم نيز به عنوان فعاليت انسانى، لاجَرَم غايتى خواهد داشت و از طرفى غايت ها از ديدگاه هاى جهان شناختى، معرفت شناختى و كلامى دينى ـ عالمان سر چشمه مى گيرد و علم در بستر چشم اندازهاى متافيزيكى معين و در زمينه ى ديدگاه هاى دينى مى رويد.

تحوّل در هدف و تبديل كشف اسرار طبيعت، به عنوان هدف علوم، به تسلط بر عالم طبيعت و ارتقا بخشيدن به فن آورى در جامعه ى انسانى در تحوّل روش علم از چرايى به چگونگى، مؤثر بوده است و اين تحوّل نيز با اوج گيرى سكولاريسم و انكار غايات طبيعت و خالق و قادر و مدبّر مطلق گسترش يافت و آبشخور پيدايش سيطره ى