کلام جـدید - خسروپناه، عبدالحسین - الصفحة ١٤٥

ابن تُركه، ميزان صدق يافته هاى شهودى را علوم برهانى و نظرى و منطق مى داند و عقيده دارد كه برهان و استدلال نمى تواند همه ى كشف و شهودهاى عرفانى را ارزيابى كند; زيرا درك برخى مطالب عرفانى از طاقت بشرى و ادراك مفهومى خارج است.[٦٧]

حق مطلب آن است كه بگوييم شناخت شهودى مانند علوم حصولى بر دو قسم است:

اول

شناخت شهودى معصوم از خطا; مانند شهود معصوم و پيشوايان دين;

دوم

شهود عارفان غير معصوم. با اصل قرار دادن كشف معصوم، كشف غير معصوم تصحيح مى شود; البته كيفيت ارجاع شهودِ مشوب، به شهود معصوم نيز بر همگان آسان نيست; همان گونه كه ارجاع نظريات بر بديهيات بر همگان ميسور نيست;[٦٨] بنا بر اين، در كشف صدق و حقّانيّت تجربه ى عرفانى بايد به تجربه ى دينى پيامبران رو آورد.

يعنى مطابقت با كتاب و سنت الهى و نيز همراهى مكاشفه با صفات حسنه و آثار مثبت آن; چون بايد صفاى باطن، توجه به خدا، طاعت و ارادات در مقابل كدورت باطنى و دنيا گروى را در نظر گرفت; زيرا وحى، پديده اى الهى است كه حقايق و آموزه هاى معرفتى و ارزشى را در بر دارد و براى هدايت انسان ها نازل شده است و به اصطلاحِ عرفان اسلامى، وحى از خواص نبوت و اوج مراتب مكاشفه است.

[١] - headg.c mystical and ethical expeience (meceunivesitypess ١٩٨٥)p.٣٢.

[٢] . مايكل پترسون و ديگران، عقل و اعتقاد دينى ، ص ٣٧ .

[٣] . نور من. ال. گيسلر، فلسفه دين، ترجمه ى حميد رضا آيت اللهى، ج ١، (انتشارات حكمت)، ص ٢٥.

[٤] . همان، ص ٢٩.

[٥] . همان، ص ٣١.

[٦] . مايكل پترسون و ديگران، همان، ص ص ٥٢ ـ ٤١.

[٧] - schleiemachefthe chis tion faih (edinugh: t. and t. clak ١٩٢٨)p. ١٧.

[٨] - alstonw. the peception of godtopics in philosophyp. ١٦.

[٩] . وين پراود فوت، تجربه دينى، ترجمه ى عباس يزدانى، (قم: مؤسسه ى فرهنگى طه، ١٣٧٧)، ص ٢٠٠.

[١٠] . همان، ص ٦٨.

[١١] . همان، ص ص ٦٩ ـ ١٠٠ .

[١٢] . والتر استيس، عرفان و فلسفه، ص ص ١٥ ـ ١١.

[١٣] . همان، ص ١٩.

[١٤] . همان، ص ٧٤.

[١٥] . همان، ص ١١١.

[١٦] . مايكل پترسون و ديگران، عقل و اعتقاد دينى، ص ٤٢ .

[١٧] - swinun. the existence of god (oxfod: oxfod univesiypess١٩٧٩) pp. ٢٤٩ - ٢٥٢. به نقل از عقل و اعتقاد دينى، ص ٤٠ ـ ٣٨.

[١٨] . سوره ى فتح، آيه ى ٢٧.

[١٩] . ر. ك: آلوين پلانتينجا، فلسفه دين، ترجمه ى محمد سعيدى مهر، (مؤسسه ى طه)، ص ص ٢٤ ـ ١٤; همان، كلام فلسفى، ترجمه ى احمد نراقى و ابراهيم سلطانى، (انتشارات صراط)، ص ص ٧٢ ـ ١١.

[٢٠] . سوره ى طور، آيات ٣٣ ـ ٣٤

[٢١] . سوره ى هود، آيه ى ١٣ .

[٢٢] . سوره ى يونس، آيه ى ٣٨; سوره ى بقره، آيات ٢٣ ـ ٢٤ .

[٢٣] . سوره ى اسراء، آيه ى ٨٨ .

[٢٤] . سوره ى آل عمران، آيه ى ١٣٨.

[٢٥] . سوره ى ابراهيم، آيه ى ٥٢.

[٢٦] . سوره ى ابرهيم، آيه ى ٤.

[٢٧] . براى اطلاع بيش تر ر. ك: محمد باقر سعيدى روشن، علوم قرآن، (قم: مؤسسه ى آموزشى و پژوهشى امام خمينى(ره) چاپ اول، تابستان ٧٧)، بخش پنجم.

[٢٨] . شرح فصوص جندى، ص ٨.

[٢٩] . تاريخ فلسفه در جهان اسلام، ص ٢٩.

[٣٠] . شرح حكلمة الاشراق، ص ص ٥٢ ـ ٥٠; محيى الدين عربى، الفتوحات المكية،(بيروت: دار احياء التراث العربى)، ج ١، ص ص ٩٢ ـ ٩٨; الاشارات والتنبيهات، ج ٣، ص ص ٣٨٦ ـ ٣٨٧.

[٣١] . ديوان سنايى، تصحيح مدرس رضوى، ص ١٩٦.

[٣٢] . مصيبت نامه عطار، تصحيح نورانى، ص ٣٣٧.

[٣٣] . قيصرى، مقدمه شرح فصوص الحكم، ص ٩.

[٣٤] . محيى الدين بن عربى، همان، ج ١، ص ٣١٩.

[٣٥] . همان، ج ٢، ص ٢٠٠.

[٣٦] . سوره ى مطففين، آيه ى ١٤.

[٣٧] . شرح فصوص الحكم، مقدمه، ص ٣٣.

[٣٨] . ملاصدرا، الاسفار الاربعه، ج ١، ص ٨; حسن حسن زاده آملى، قرآن و عرفان و برهان، ص ٣٧.

[٣٩] . ابونصر سراج طوسى، اللمع، ص ص ٤٢٢ ـ ٤١٢.

[٤٠] . خواجه عبدالله انصارى، منازل السائرين، ص ص ـ ٢٢٢.

[٤١] . مرصاد العباد، ص ص ١٥ ـ ٣١٠.

[٤٢] . محيى الدين بن عربى، همان، ج ١، ص ص ٨ ـ ٤٩٦.

[٤٣] . عزالدين كاشانى، مصباح الهدايه، ص ١٧٢.

[٤٤] . شرح فصوص الحكم، مقدمه، ص ص ٣٥ ـ ٣٣.

[٤٥] . والتراستيس، فلسفه و عرفان، ترجمه ى بهاء الدين خرمشاهى، ص ٢٨٩ ـ ٢٠٩.

[٤٦] . همان، ص ٢٩١.

[٤٧] . همان، ص ٢٩٣ ـ ٢٩٤.

[٤٨] . همان، ص ٢٩٥.

[٤٩] . همان، ص ٢٩٦; ويليام جيمز، دين و روان، ترجمه ى مهدى قائنى، (قم: انتشارات دارالفكر) ص ص ٦٥ ـ ٦٣.

[٥٠] . همان، ص ص ٢٩٧ ـ ٢٩٨.

[٥١] . اصول كافى، ج ١، باب الرؤية.

[٥٢] . نهج البلاغه، خطبه ى ١٧٨.

[٥٣] . سوره ى زخرف، آيه ى ٨٤.

[٥٤] . رساله قشيريه، ص ١١٧ ـ ١١٨.

[٥٥] . عبدالرزاق كاشانى، شرح منازل السائرين، ص ٢٧٩.

[٥٦] . عبدالله جوادى آملى، شناخت شناسى در قرآن، ص ص ٣٥٨ ـ ٣٥٩.

[٥٧] . سوره ى انفال، آيه ى ٢٩; طلاق، آيه ى ٢; بقره، آيه ى ٢٨٢.

[٥٨] . سوره ى عنكبوت، آيه ى ٦٩.

[٥٩] . سوره ى يوسف، آيه ى ٢٢، كهف، آيات ٦٥ و ١١٤; انبيا، آيات ٧٤ و ٧٩; نمل، آيه ى ١٥; قصص، آيه ى ١٤.

[٦٠] . سوره ى انعام، آيه ى ٧٥.

[٦١] . سوره ى مطففين، آيه ى ١٤; اسراء، آيه ى ٤٦; بقره، آيه ى ٨٨; توبه، آيه ى ٨٧; محمد، آيه ى ٢٤; حج، آيه ى ٤٦.

[٦٢] . سوره ى جاثيه، ٢٣; نحل، آيه ى ١٠٧; غافر، آيه ى ٣٥; انفال، ٦; كهف، آيه ى ٥٤; بقره، آيه ى ١٧; مائده، آيه ى ١٠٤; حديد، آيه ى ١٤.

[٦٣] . اصول كافى، ج ٢، ص ١٦; جلال الدين سيوطى، جامع صغير، ج ٢، ص ٢٧٥; ابو حامد غزالى، احياء علوم الدين، ج ٤.

[٦٤] . بحارالانوار، ج ١، ص ٢٢٥.

[٦٥] . شناخت شناسى در قرآن، ص ص ٤٧٠ ـ ٤٧٦; شرح فصوص قيصرى، فصل هفتم.

[٦٦] . محى الدين بن عربى، الفتوحات مكيه،(بيروت: دار احياء التراث العربى)، ج ١، ص ٢٨١; داوود قيصرى، شرح فصوص الحكم، ص ١٤٧.

[٦٧] . عبدالله جوادى آملى، تحرير تمهيد القواعد، ص ص ٢٧٢ ـ ٢٧٤.

[٦٨] . شناخت شناسى در قرآن، صص ٤٧٧ ـ ٤٧٨.andisheqom