مبانى تشريع اسلامى(3) - مدرسى، سيد محمد تقى - الصفحة ٤٠٥ - دوم- غزالى و معيار عام و خاص

از اين ادلّه، استنباط مى‌كند كه آن ادلّه به همه افراد جامعه توجّه دارد نه به برخى افراد و به زيان ديگران. اين شيوه در فهم نصوص ما را مطمئن مى‌سازد كه مصلحت عمومى بر مصالح فردى مقدّم است. به طور مثال، خداوند سبحان مى‌فرمايد:

وَلَا تُؤْتُوا السُّفَهاءَ أَمْوالَكم الَّتِي جَعَلَ اللَّهُ لَكُمْ قِياماً وَاكْسُوهُمْ وَقُولُوا لَهُمْ قَوْلًا مَعْرُوفاً [١].

«اموالتان را كه خدا قوام زندگى شما ساخته است به دست سفيهان ندهيد، ولى از آن هزينه ولباسشان دهيد وبا آنان سخن به نيكى گوييد.»

اين آيه كريمه بر احترام مال دلالت دارد، ولى نَه مال فرد، به زيان مجموع بلكه مال همه مردم. نيز خداوند سبحان مى‌فرمايد:

وَلَكُمْ فِي الْقِصاصِ حَياةٌ يا اوْلِي الْأَلْبابِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ‌ [٢].

«اى خردمندان در قصاص براى شما زندگى است، باشد كه تقوا در پيش گيريد.»

در اين جا نيز احترام به خون (حيات) مورد نظر است، ليكن نَه حيات فرد، به زيان جامعه، بلكه حيات همه جامعه.

همچنين ديگر ادلّه مصالح وحقوق مارا به اهميت ارزشها به گونه‌اى كلّى ونَه به گونه‌اى جزئى وفردى، ره مى‌نمايد. اين چنين است دلايل نفى ضرر همچون اين فرموده الهى كه: إِلَّا ما اضْطُرِرْتُمْ إِلَيْهِ‌ [٣]، يا اين سخن پيامبر صلى الله عليه و آله كه فرمود:

«لَاضَرَرَ وَلَا ضِرارَ»

، وهمچنين است دلايل نفى حرج مانند اين سخن پروردگار كه:

وَما جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ‌ [٤].

«... و (خداوند) در دين (اسلام) كارِ سنگينى و سختى بر شما قرار نداد ...»

يا ادلّه نفى عُسر مانند اين فرموده الهى:

يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَلَا يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ [٥].