مبانى تشريع اسلامى(3) - مدرسى، سيد محمد تقى - الصفحة ٣٦٩ - ٤- گرايش كلّى

او معتقد است كه دو گونه چالش وجود دارد: گونه‌اى داخلى كه در كاهش منابع جلوه‌گر مى‌شود وگونه‌اى خارجى كه در تجاوز، تجسّم مى‌يابد. او زنجيره‌اى از محيطهاى دوتايى را مى‌آورَد كه در كنار يكديگر قرار دارند واستدلال مى‌كند كه محيطِ تمدّن ساز، محيطى است كه سختيهاى حياتى بيشترى دارد [١]. او در بيان انگيزه ضربات خارجى نمونه‌هايى را از تاريخ هلنيسم وغرب مى‌آورَد وبيان مى‌دارد كه چگونه شكست كوبنده وناگهانى عامل برانگيختن جبهه شكست خورده است‌ [٢].

او معتقد است دامن زدن به چالش موجب پيدايش پيشرفت و تعالى مى‌گردد، واين به مفهوم چيرگى برموانع مادّى وآزاد كردن پتانسيلهاى جامعه از بند است تا به چالشهايى پاسخ دهد كه بيش از آن كه خارجى باشد داخلى است وبيش از آن كه مادى باشد معنوى است‌ [٣].

بدين ترتيب جامعه عرصه‌اى است براى تلاشِ شمارى از موجودات بشرى در قالب نظام پيوندها بى آن كه جامعه بر فرد، طغيان كند، وبى آنكه جامعه را انباشته‌اى از ذرّاتى، كه همان افراد باشند، بدانيم‌ [٤].

او معتقد است كه تمدّن از نوآوريهاى اقليت (كسانى كه مدّتى از جامعه كناره مى‌گيرند وآنگاه با انديشه‌هايى نو باز مى‌گردند) وباور اكثريتِ تقليد كننده (كه از اقليت پيروى مى‌كند) پديد مى‌آيد وسقوط تمدّن به دليل نبود نوآورى در اقلّيت و نبود پيروى اكثريت، آغاز مى‌شود، ولذا اقليت، چيره مى‌گردند، واكثريت سر مى‌پيچند [٥].

بدين ترتيب- درنگاه توين بى- ارزشهاى تمدّنى از نقطه مقابل آنها مشخّص مى‌شوند وجامعه بالنده در كلّيت ارزشها با جامعه فرودرافتاده تفاوت دارد، ليكن‌