خان در ليدن در ١٩٦٤ از روى نسخه آستان رضوى، دومى از محمد آركون در شماره دوم مجله هسپريس تامودا سال ١٩٦١ ص ٢١٥- ٢٣٠. عامرى نيز السعادة و الاسعاد هم از «عدل» سخن داشته است (٢٢٢- ٢٢٥).

چند نكته‌

١- عبارت «نواميس الهى» كه طوسى (ص ٤١) از آن ياد كرده است شايد اشارتى باشد به نام بخش دوم سياست مدنى كه ابن هندو در المشوقة (چاپ نگارنده در جاويدان خرد ٣: ٢ ص ٣١) نوشته است.

٢- عبارت «هم اصحاب القوى العظيمة الفائقة- هم الذين عناية اللّه بهم اكثر» كه طوسى (ص ٢٥٣ و ٣٩٠) از افلاطون و ارسطو آورده است مانند آن در خطابه ابن سينا (ص ١٩) مى‌بينيم: الشارع هو الانسان الكبير الذى لا يدانيه انسان» همچنين در اخلاق محتشمى (٢٣) كه در اينجا بسيار نزديك است به عبارت اخلاق ناصرى. عبارت دوم را مشكويه هم در پايان مقاله ٥ (ص ١٧٢) آورده است: در الشجرة الالهية شهرزورى نيز اين عبارتها است.

٣- عبارت فضيلة الفلاحين ... «كه طوسى (ص ٣٠٥) آورده است در اخلاق محتشمى (ص ٥٢ و ٥٨٣) ديده مى‌شود همچنين نزديك به آن در عهد اردشير (چاپ احسان عباس ص ٦٣ و ١٣٢) و در نهج البلاغة (ص ٦٦ چاپ نگارنده از عهد اشتر).

اينك از چند پند نامه يا آيين فرمان روايى يونانى و ايرانى كه در انديشه سياسى اين روزگار مؤثر بوده است ياد ميگردد:

١- نامه‌هاى سياسى ارسطو

ابن النديم در فهرست (١٣١ و ١٣٩ و ١٤٠) گفته است كه ابو العلاء سالم كه كاتب و دبير هشام بن عبد الملك (١٠٥- ١٢٥) و داماد عبد الحميد (درگذشته ١٣٢) بوده است يكى از سخنوران شيواى ده گانه بشمار است «و رسائل ارسطاطاليس الى الاسكندر» را به عربى در آورده يا براى وى ترجمه كرده‌اند و او آن را اصلاح و درست نموده است.

در الوزراء و الكتاب (٦٢ و ٦٤ و ٦٨) آمده كه او دبير ديوان رسائل همين هشام بوده و از بردگان بشمار مى‌آمده است. جاحظ نيز در البيان و التبيين او را برده هشام خوانده است (١: ٣١٠) در تاريخ الخلفاء (چاپ مسكو ٢١٤ ر) آمده است كه سالم مولى سعيد بن عبد الملك در روزى كه هشام مى‌مرد دبير هشام بوده است.

از رسائل ارسطو و اسكندر كه همين سالم ابو العلاء گردآورده و مانند خردنامه (فيلم ٥٨٦ دانشگاه) آميخته است از انديشه يونانى و ايرانى، پنج نسخه در دست داريم:

١- فاتح ٥٣٢٣ مورخ ٦، ٧١.

٢- اياصوفيا ٤٣٦٠ مورخ ٧١٤.

٣- كوپرولو ١٦٠٨.