اخلاق محتشمي - الطوسي، الخواجة نصير الدين - الصفحة ٥٢ - اخلاق محتشمى

كوشش آقاى دانش پژوه در تصحيح نسخه و مراجعه به اصول احاديث و اقوال نشانه، تتبع و تبحر بسيار ايشان است و من در اينجا فقط چند نكته جزئى را متذكر مى‌شوم كه اميدوارم اگر بار ديگر به طبع آن موفق شدند، در صورت موافقت رعايت فرمايند:

١- اصل تعليم از خصوصيات آئين اسماعيلى است و بهمين جهت آنان را تعليميان نيز مى‌گويند و از اين رو عبارت ايشان در صفحه ٩ ديباچه «و در اصول شيعى امامى هم به ويژه عصمت و اصل تعليم و قاعده تسليم كه از نشانه‌هاى آئين شيعى است» درست نمى‌نمايد و شايد مقصودشان چيز ديگرى بوده است.

٢- در باب اول شماره (٣) در ذيل آيه‌فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ الْقَيِّمِ ... و پس از ترجمه آن در متن آمده است: حنيفى در مقابل صابى باشد و صابى آن بوده كه متابعت راى كند و [حنفى‌] آنكه از راست نگرديده باشد. اين ملاحظه مربوط به آيه ايست كه در شماره (٤) مى‌آيد و حق اين بود كه مصحح محترم آن را تذكر مى‌داد و علاوه بر اين حنيفى يا حنفى به جاى حنيف ظاهرا درست نيست.

٣- در باب دوم شماره (١٣) اين حديث آمده است: نحن النمرقة الوسطى بنا يلحق التالى و الينا يرجع الغالى ترجمه: ما وساده ميانين‌ايم كه باز پس مانده را در آن رسانيم و از حدود درگذشته را به آنجا آريم‌

خوب بود مصحح محترم معنى اين حديث را روشن مى‌فرمودند. اين حديث با تغييرى در جزء دوم از جلد پانزدهم بحار الانوار آمده است و متأسفانه علامه مجلسى نتوانسته است بيان روشن و قانع كننده‌اى از آن بنمايد زيرا خيال كرده است كه مقصود از النمرقة الوسطى يا وساده ميانين صدر مجلس است و متوجه نشده است كه صدر مجلس آخرين جاى محترم مجلس است و اگر كسى از آن بگذرد ديگر در صدر نيست تا غالى يا متجاوز از حد شناخته شود.

به عقيده بنده و ساده ميانين جائى ميان صدر و ذيل مجلس است كه اگر كسى فروتر نشينده و مقامش به حقيقت بالاتر باشد بدان مى‌رسانندش و اگر كسى فراتر نشيند و مقامش نه آن باشد بدان فرود آورندش. در مجالس بزرگان متصدى اين كار يعنى بردن به صدر و فرود آوردن از آن كار شخصى بوده به نام معرف چنانكه سعدى در بوستان در داستان فقيه كهن جامه گويد:

٤- در باب پنجم شماره (٢٠) جمله: انى لا ارى الموت الا سعادة و الحياة مع الظالمين الا برما، از خطبه‌اى است كه حضرت حسين بن على روز دوم محرم سال ٦١ بيان فرموده‌اند.

٥- اشعارى كه در آخر باب پنجم آمده است و به شعر:

شروع مى‌شود. به نقل اخطب خوارزم در مقتل الحسين از حضرت حسين بن على است.

محمد تقى دانش پژوه تهران تيرماه ١٣٦٠