اخلاق محتشمي - الطوسي، الخواجة نصير الدين - الصفحة ٧٥

براى آشنايى بروش ترجمه طوسى در اخلاق ناصرى از باب مثال ميتوان سه جا را ياد نمود:

١- فصل ٥ مقاله سوم (ص ٢٠١) كه در آن آداب ابن مقفع ترجمه گرديد (ص ٢٩٩ و ٣٠١ تا ٣٠٦ الحكمة الخالدة)

٢- فصل ٦ مقاله سوم (ص ٢٠٣) كه ترجمه مقاله پنجم طهارة الاعراق است (ص ٤٤٣- ٤٤٩)

٣- فصل ٨ مقاله سوم (ص ٢٢٦) كه در آن ترجمه پندهاى افلاطون است از الحكمة الخالدة (ص ٢١٧)

از سنجش اينها با اخلاق محتشمى بخوبى پيداست كه روش ترجمه طوسى تغيير كرده و او گويا ميخواسته است كه در اخلاق ناصرى دشوار بنويسد نه ساده مانند اخلاق محتشمى.

اخلاق ناصرى و اخلاق محتشمى‌

ايندو كتاب گرچه از رهگذر شكل و ساخت و سبك انشاى فارسى از هم جدايى دارند ولى با اندك تأملى آشكار ميگردد كه هر دو گذشته از اينكه براى يك پادشاه: «مجلس عالى ناصر الدين ابو الفتح عبد الرحيم بن ابى منصور» و در يك شهر «قهستان» ساخته شده است نقل است از كتابها، و خواجه در هر دو سمت مؤلف و گرد آورنده دارد نه مصنف صاحب راى، چه خود او در آغاز اخلاق ناصرى مى‌نويسد:

«آنچه درين كتاب تحرير ميافتد از جوامع حكمت عملى بر سبيل نقل و حكايت و طريق اخبار و روايت از حكماى متقدم و متأخر باز گفته مى‌آيد بى‌آنكه در تحقيق حق و ابطال باطل شروعى رود تا باعتبار معتقد خود در ترجيح رائى و تزئيف‌