آگاهى و گواهى: ترجمه و شرح انتقادى رساله تصور و تصديق - حائری یزدی، مهدی - الصفحة ٩٧
آن بهگونه برتر و مسلمتر ثابت خواهد بود، و يكچنين احتمالى از حدود امكان و پذيرش منطقى به مراحلى دورتر خواهد بود.
تصديق و تصور را چگونه بدست مىآوريم؟
پيرامون اين سئوال «شارح مطالع» مىگويد:
اين نكته بايد معلوم گردد كه اين مطلبى كه مؤلف كتاب پيرامون تصديق پذيرفته است از چند لحاظ مورد نظر و ايراد است:
«نخست» اينكه تصديق گاهى از قول شارح بدست مىآيد، همانگونه كه گهگاهى تصور از حجت و دليل تحصيل مى- گردد. اما تصديقى كه از قول شارح بدست مىآيد مانند آن هنگامى است كه حكم قضيه بىنياز از اكتساب است ولى تصور يكى از طرفين قضيه اكتسابى است. در اين هنگام تصديق قهرا اكتسابى خواهد بود و اكتساب آن از قول شارح است. و اما آن تصورى كه از حجت و دليل تحصيل مىگردد، چون بر وفق نظريه مصنف حكم پيوسته يك نوع تصورى بيش نيست اين گونه تصور قهرا از حجت و قياس بدست مىآيد.
«دوم» آنكه تصور مقابل تصديق است و هيچ مقابلى جزء مقابل ديگر نخواهد بود، اما «وحدت» كه پنداشته شده جزء مقابل خود «كثرت» است بايد متوجه بود كه ميان وحدت و كثرت اصلا تقابلى نيست و اين مطلبى است كه پيشروان فلسفه پذيرفتهاند.
«سوم» آنكه ادراكات چهارگانه (تصورات ثلاثه و حكم) علوم جداگانهاى مىباشند و نمىتوان همه آنها را زير عنوان يك علم واحد مندرج نمود. و بدينترتيب روش گزيدهترين تقسيم اين است كه گفته شود كه علم يا حكم است يا حكم