آگاهى و گواهى: ترجمه و شرح انتقادى رساله تصور و تصديق - حائری یزدی، مهدی - الصفحة ٧٤

منطقى «ابن سينا» در تقسيم علم به دو بخش معروفش به‌جاى اينكه حكم را قيد تصور قرار دهد تصديق را قيد قرار داده است ولى در هرحال با توجه به اشتراك لفظ و اصطلاح مخصوص فلاسفه كه گاهى حكم را به جاى تصديق و گاهى ديگر تصديق را به‌جاى حكم به‌كار مى‌برند، اين گونه اشكالات بكلى مرتفع خواهد شد و تقسيمى كه در سخن «ابن سينا» مطرح گرديده صحيح و بى‌پيرايه خواهد بود و هيچ‌گونه نيازى هم به توجيه شارح «مطالع» در تصحيح اين تقسيم پيدا نخواهيم كرد تا ناگزير باشيم بگوئيم منظور «ابن سينا» در اين دو عبارت بالا اصلا تقسيم علم به دو گونه تصور نبوده و اگر هم بوده يك تقسيمى كه حاصر و محيط به تمام اقسام باشد نبوده است. به دليل آنكه اين تقسيم بخش عمده خود را كه تصديق است اصلا به‌حساب نياورده است، بلكه منظورش تنها اين بوده كه علم گاهى بدين صورت ظهور پيدا مى‌كند و گاهى ديگر به‌صورت ديگر و وجه ديگرى حصول مى‌يابد.

- صورت قطع و بدون ترديد و شرط انجام مى‌گيرد. طرفين قضيه حمليه را «موضوع» و «محمول» مى‌گويند و طرفين قضيه شرطيه «مقدم» و «تالى». در اصطلاح فلسفه اسلامى يكى از احكام قضيه شرطيه اين است كه صدق يا كذب قضيه شرطيه بسته به صدق يا كذب طرفين قضيه نيست ممكن است مقدم و تالى قضيه هر دو صادق باشند و يا هر دو كاذب باشند اما در هرحال شرطيه صادق است. در منطق جديد قضيه شرطيه كه به عنوان‌noitacilpmi شناخته مى‌شود به چهار صورت تحليل و تجزيه مى‌شود كه تنها در يك صورت از اين چهار صورت قضيه شرطيه كاذب مى‌باشد اما در صورتها و احتمالات ديگر قضيه پيوسته صادق است.

به جدول صدق زير توجه فرمائيد: بطوريكه ملاحظه مى‌شود در ستون آخر طرف راست زير علامت «» كه دلالت بر شرطيت دارد فقط يك علامت كذب ترسيم شده و معنايش اين است كه اگر مقدم صادق باشد و تالى كاذب باشد قضيه شرطيه نيست و در غير اينصورت «در تمام احتمالات ديگر پيوسته قضيه شرطيه صادق مى‌باشد.