آگاهى و گواهى: ترجمه و شرح انتقادى رساله تصور و تصديق - حائری یزدی، مهدی - الصفحة ٤٦

علوم با معلومات و وجودهاى عينى موجب اين نيست كه حقيقة هم اين مطابقت واقعيت عينى داشته باشد. و دليل عدم توافق و مطابقت هميشگى اعتقادات با معتقدات عينى اين است كه ما در صناعات خمس مى‌بينيم كه همه آنها در اينكه احيانا از نوعى تصديق و حكم برخوردارند يكسان مى- باشند در حالتى كه مطابقت و توافق با حقيقت امر در تمام اين صناعات شرط نيست‌ [١٤].

هم‌آهنگى آراء فلاسفه‌

در اينجا بايد معلوم گردد كه مطالبى كه ما پيرامون تصور و تصديق از روى بررسى و تحقيق ارائه داديم از پشتيبانى و هم‌آهنگى آراء فلاسفه نيز برخوردار است. از جمله كسانى كه با نظريه ما توافق نظر دارند «شيخ الرئيس ابو على سينا» و برخى فلاسفه ديگر همچون «شيخ شهاب الدين سهروردى» مى‌باشند.

«شيخ سهروردى» در يكى از كتابهاى خود كه «المطارحات» نام‌

[١٤] اگر اعتقاد به مطابقت علوم با معلومات علت ثبوت و واقعيت عينى آن معلومات باشد محذورات زير بوجود مى‌آيد:

١- در علم حصولى ارتسامى معلوم به نوعى علت ثبوت علم و علت اعتقاد به مطابقت علم با معلوم است و اگر علت ثبوت و واقعيت عينى معلوم عينا همان علم و اعتقاد به مطابقت علم با معلوم باشد دور باطل لازم مى‌آيد.

٢- علم ارتسامى حصولى انفعالى به علم فعلى حضورى تبديل يافته و ديگر مجالى براى تقسيم علم به تصور و تصديق باقى نخواهد ماند زيرا اگر علم علت وجود عينى معلوم باشد همچون عقل بسيط اجمالى كه خلاق علوم تفصيليه است اضافه علم با معلوم بالذات و تفصيلى خود از نوع اضافه اشراقيه خواهد بود و اين خود يكى از اقسام سه‌گانه علم حضورى است كه از تقسيم تصور و تصديق بيرون و بيگانه مى‌باشد.

٣- اگر براستى اعتقاد به مطابقت علم با معلوم علت ثبوت معلوم و مطابقت آن با علم گردد تمام قياسات جدليه و تخليليه و مغالطه و خطابه كه احيانا مورد اعتقاد بعضى از نفوس جاهلين و قاصرين واقع مى‌گردد قياسات برهانيه خواهد بود و تمام قضايائى كه در اين قياسات بكار برده مى‌شود از قبيل قضاياى ضروريه «قياساتها معها» مى‌باشد زيرا همين‌قدر كه شخص قياس‌كننده در اين قضايا، هر اندازه هم كه ظنى و تخيلى باشد، اعتقاد بوجود معلوم خود داشته باشد اين قضايا طبيعة از صورت اصلى خود خارج شده و در عداد ضروريات منطقيه قرار خواهد گرفت.