قاموس قرآن - قرشی، سید علی اکبر - الصفحة ٣١٥
آن بگذرند.
اين سدّ در كجاى دنيا بود؟
پادشاهى كه دو شاخ داشته باشد كدام است و يعنى چه؟ يأجوج و مأجوج چرا نتوانستهاند از جاى ديگر بگذرند؟ و آن قوم كداماند؟
آنچه در جواب اين سؤالات گفته شده بسيار مختلف و گيج كننده است و قرآن مجيد نظرى بآنها نداشته و گر نه بيان ميكرد در اينجا فقط بدو جواب اشاره ميكنم:
١- بنظر يا عقيده بعضى سدّ ذو القرنين همان ديوار معروف و تاريخى چين است ناگفته نماند:
ديوار چين بين سالهاى ٢٠٤ تا ٢٢٠ قبل از ميلاد يعنى در مدت بيست سال بفرمان «چينشىهوانك» امپراطور بزرگ چين ساخته شد، اين ديوار كه از سنگ و آجر بنا شده ٦٦٦ فرسخ يعنى در حدود چهار هزار كيلومتر طول دارد و از محلى بنام «چان هايكوان» آغاز شده و در مرزهاى تبّت پايان مييابد.
بلندى اين ديوار هفت متر و نيم و پهناى آن در همين حدود است بطوريكه بر روى اين پهنا شش نفر سوار ميتوانند پهلو بپهلو اسب تازى كنند. ديوار چين در سر راه خود از درهها و كوههاى فراوانى ميگذرد و شامل نواحى پستتر از دريا تا ارتفاعات چهار هزار مترى ميباشد.
ديوار مزبور توانست تا مدت سيزده قرن جلو تاخت و تاز اقوام وحشى را كه ميخواستند وارد چين شوند بگيرد ولى سرانجام در قرن ١٣ ميلادى چنگيز خان از اين ديوار گذشته و بر سرزمين پهناور چين دست يافت.
ناگفته نماند: اين ديوار نميتواند سدّ ذو القرنين باشد زيرا آن سدّ ميان دو كوه بوده و از آهن و مس ساخته