قاموس قرآن - قرشی، سید علی اکبر - الصفحة ٢٩٤
مِمَّا تَرَكَ الْوالِدانِ وَ الْأَقْرَبُونَ نساء:
٧. ايضا يَتِيماً ذا مَقْرَبَةٍ بلد: ١٥.
٤- قرب مقام و منزلت. مثل وَ السَّابِقُونَ السَّابِقُونَ. أُولئِكَ الْمُقَرَّبُونَ واقعة: ١٠ و ١١. وَ لَا الْمَلائِكَةُ الْمُقَرَّبُونَ نساء: ١٧٢. و مثل قول فرعون كه بساحران گفت: نَعَمْ وَ إِنَّكُمْ إِذاً لَمِنَ الْمُقَرَّبِينَ شعراء: ٤٢.
٥- قرب رعايتى مثل إِنَّ رَحْمَتَ اللَّهِ قَرِيبٌ مِنَ الْمُحْسِنِينَ اعراف: ٥٦.
ولى شايد مراد از قرب در اين آيه لزوم و نظير آن باشد كه احسان و نيكوكارى رحمت خدا را لازم و حتمى ميكند.
قَرِيب: از اسماء حسنى است و سه بار در قرآن مجيد آمده است:
فَإِنِّي قَرِيبٌ أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ بقره: ١٨٦. فَاسْتَغْفِرُوهُ ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْهِ إِنَّ رَبِّي قَرِيبٌ مُجِيبٌ هود: ٦١.
إِنَّهُ سَمِيعٌ قَرِيبٌ سباء: ٥٠.
قريب و نزديك بودن خدا معنوى است نه زمانى و مكانى، مثل محيط بودن خدا بهر چيز إِنَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ مُحِيطٌ فصّلت: ٥٤. وَ اللَّهُ بِما يَعْمَلُونَ مُحِيطٌ انفال: ٤٧. لازمه محيط بودن نزديك بودن بهر چيز است، شايد از اين جهت طبرسى در ذيل آيه اول فرموده: اين دليل لا مكان بودن خداست و گرنه بهر مناجات كننده نزديك نبود صدوق رحمه اللّه در توحيد قريب را جواب دهنده معنى كرده و جمله «أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ» را مؤيّد قرار داده و نيز عالم بوساوس قلوب گفته بقرينه وَ لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ وَ نَعْلَمُ ما تُوَسْوِسُ بِهِ نَفْسُهُ وَ نَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِيدِ ق: ١٦. ولى آنچه قبلا گفته شد بنظر نگارنده بهتر ميرسد.
لازم است بچند آيه توجه كنيم:
١- وَ يَتَّخِذُ ما يُنْفِقُ قُرُباتٍ عِنْدَ اللَّهِ وَ صَلَواتِ الرَّسُولِ أَلا إِنَّها قُرْبَةٌ لَهُمْ ...
توبه: ٩٩. قربات جمع قربت است يعنى: انفاق و دعاهاى رسول را پيش خدا مايه تقرب ميداند بدان كه آنها براى آنان مايه تقرّب است.