قاموس قرآن - قرشی، سید علی اکبر - الصفحة ٢٢
(و كفر) باز گردد ابدا بخدا ضررى نخواهد رساند. وَ نُرَدُّ عَلى أَعْقابِنا بَعْدَ إِذْ هَدانَا اللَّهُ انعام: ٧١. همچنين است نَكَصَ عَلى عَقِبَيْهِ انفال: ٤٨.
يعنى براه اولى برگشت و فرار كرد.
ولى در آيه فَكُنْتُمْ عَلى أَعْقابِكُمْ تَنْكِصُونَ مؤمنون: ٦٦. ظاهرا مراد از آن استكبار و عدم قبول است كه آيه درباره كفّار گفتگو ميكند يعنى:
چون آيات من خوانده ميشد بقهقرى بر ميگشتيد و حاضر بقبول نبوديد.
عُقْب و عُقْبى: (بر وزن قفل و كبرى) بمعنى عاقبت است هُنالِكَ الْوَلايَةُ لِلَّهِ الْحَقِّ هُوَ خَيْرٌ ثَواباً وَ خَيْرٌ عُقْباً كهف:
٤٤. يعنى آنجاست تدبير و ولايت براى خداى حق او بهتر است از حيث ثواب و بهتر است از حيث عاقبت.
أُولئِكَ لَهُمْ عُقْبَى الدَّارِ رعد: ٢٢.
ظاهرا مراد از «الدَّارِ» دنياست و عاقبت دنيا آخرت است يعنى: عاقبت خوب دنيا (كه آخرت باشد) براى آنهاست تِلْكَ عُقْبَى الَّذِينَ اتَّقَوْا وَ عُقْبَى الْكافِرِينَ النَّارُ رعد: ٣٥. عقبى در اين آيه در ثواب و عقاب بكار رفته است على هذا نظر راغب كه گفته: عقبى مخصوص بثواب است درست نيست مگر آنكه مرادش از ثواب اعمّ باشد.
عاقبة: پايان. و آن در عاقبت خوب و بدهر دو بكار ميرود مثل وَ الْعاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ اعراف: ١٢٨.
وَ الْعاقِبَةُ لِلتَّقْوى طه: ١٣٢. و مثل فَانْظُروا كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الْمُكَذِّبِينَ آل عمران: ١٣٧. راغب گفته: عاقبة مجرد از اضافه مخصوص ثواب و در صورت مضاف بودن گاهى در عذاب بكار رود. استعمالات قرآن مؤيد اوست.
عقاب، عقوبت، معاقبه مخصوص بعذاباند وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقابِ بقره: ١٩٦. وَ إِنْ عاقَبْتُمْ فَعاقِبُوا بِمِثْلِ ما عُوقِبْتُمْ بِهِ نحل:
١٢٦.
تعقيب: كردن كارى است بعد از كار ديگر مثل تعقيب نماز كه خواندن اذكار بعد از خواندن نماز است لذا