سوگندهاى پر بار قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٤٠ - ارزش قلم از ديدگاه امام صادق عليه السلام

قلم زده‌اند نيز در كفّه ديگر ترازو نهاده مى‌شود، و مركّب قلم دانشمندان سنگينى مى‌كند! [١] چرا؟

در پاسخ به اين سؤال مى‌توان دلايلى ذكر كرد، از جمله:

١. اگر قلم دانشمندان پشتوانه خون شهيدان نباشد، به زودى به فراموشى سپرده مى‌شود. بنابراين قلم باعث جاودانگى خون شهيد مى‌شود، و لذا افضل است.

٢. اسلحه شهيد با جسم دشمن سر و كار دارد و آن را از بين مى‌برد، امّا قلم دانشمند با روح دشمن مبارزه مى‌كند. و همان‌گونه كه روح افضل از جسم است، آنچه با روح سر و كار دارد، نيز برتر از چيزى است كه با جسم سر و كار دارد.

٣. قلم تكيه بر منطق دارد و شمشير تكيه بر زور. هر چند توسّل به زور در مقابل زورمندان بى‌منطق كه جز زبان زور نمى‌فهمند لازم و ضرورى است. امّا به هر حال رجحان منطق بر زور- هر چند بجا باشد- امرى بديهى است.

٤. خون شهيد در منطقه خاصّ و مكان محدودى اثرگذار است، امّا شعاع قلم محدود نيست و مكان و زمان نمى‌شناسد.

راستى اگر تمام آنچه در مقام علم و دانش و اهميّت قلم توسّط دانشمندان و شخصيّتهاى مختلف گفته شده را يك طرف، و روايت مذكور را در سوى ديگر بنهيم، بى‌شك حديث مذكور بر همه آنها ترجيح دارد، چرا كه جايگاه ويژه قلم و دانش را به شايستگى ترسيم كرده است.

از مباحث گذشته، اهميّت و جايگاه ويژه قلم، در صورتى كه بطور صحيح از آن استفاده شود، و خطرات فراوان و پيامدهاى بسيار زشت و گاه جبران ناپذيرش، چنانچه بطور ناصحيح و غلط مورد استفاده قرار گيرد، روشن شد. بنابراين همه ما در مقابل اين دو نوع قلم وظيفه داريم. وظيفه ما حمايت، تشويق، كمك و توسعه نوع اوّل، و اعتراض، برائت و بيزارى و برخود با قلم‌هاى ناسالم است.

[١]. بحارالانوار، ج ٧، ص ٢٢٦، ح ١٤٤.