سوگندهاى پر بار قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٦٢ - نكته اوّل آنچه خداوند بدان سوگند خورده است

١. «مقسم به» يعنى چيزى كه به وسيله آن قسم ياد شده است.

٢. «مقسم له» يعنى چيزى كه براى آن قسم ياد مى‌شود.

٣. رابطه «مقسم به» و «مقسم له».

در سوره شمس، خورشيد و نور خورشيد، ماه، شب، روز و مانند آن مقسم به هستند؛ كه در مرحله اوّل پيرامون اهميّت اين موجودات پر راز و رمز سخن خواهيم گفت و تهذيب نفس و مبارزه با هواى نفس «مقسم له» هستند، كه در مرحله دوم پرده از راز اهميّت آن برخواهيم داشت، و راههاى تخلّق به اين صفت زيبا را بيان خواهيم كرد. و در مرحله سوم به بحث پيرامون پيوند خورشيد و ماه و شب و روز و مانند آن، با تهذيب نفس و مبارزه با هواى نفس خواهيم پرداخت؛ زيرا معتقديم در سوگندهاى پروردگار پيوندى بين مقسم به و مقسم له وجود دارد. چرا كه كلام خداوند فصيح و بليغ است، و كلام فصيح و بليغ بدون پيوند و ارتباط خاص نيست.

نكته اوّل: آنچه خداوند بدان سوگند خورده است‌

خداوند متعال در اين سوره يازده قسم ياد كرده، كه چهارتاى آن دو تا دو تا، و سه مورد آن قسم يگانه و تنهاست. امّا چهار مورد اوّل به شرح زير است:

١. « «وَالشَّمْسِ وَضُحَاهَا»؛ سوگند به خورشيد و تابندگيش» در اين آيه هم به خورشيد قسم ياد شده، و هم به نور آن.

٢. « «وَالسَّمَاءِ وَمَا بَنَاهَا»؛ قسم به آسمان و آن كس كه اين بناى رفيع و با عظمت را بنا كرده است».

٣. « «وَالْأَرْضِ وَمَا طَحَاهَا»؛ قسم به زمين و خدايى كه آن را گسترانيده است».

٤. « «وَنَفْسٍ وَمَا سَوَّاهَا»؛ قسم به روح انسان و آن كس كه آن را آفريده است».

در چهار مورد بالا مجموعاً هشت قسم وجود دارد. امّا سه موردى كه فرد است:

١. « «وَالْقَمَرِ إِذَا تَلَاهَا»؛ قسم به ماه هنگامى كه به دنبال خورشيد بيرون مى‌آيد».

٢. « «وَالنَّهَارِإِذَاجَلَّاهَا»؛ قسم‌به روز هنگامى كه پر تو آن صفحه زمين را روشن مى‌سازد».