سوگندهاى پر بار قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٨٣ - ترك اولى چيست؟

به دو مثال زير توجّه كنيد:

١. شخصى مى‌خواهد در ماه مبارك رمضان اطعام كند. در اطعام نيازمندان، همسايگان نيازمند نسبت به ديگر نيازمندان اولويّت دارند، هر چند اطعام آنان نيز مستحب است. حال اگر اين شخص اطعام همسايگان را ترك نموده، و به ديگر نيازمندان اطعام كند مرتكب ترك اولى‌ شده است. با اينكه كار حرام يا مكروه يا مباحى نكرده، بلكه كار مستحبّى انجام داده، و مستحب بالاتر را ترك نموده است.

٢. در مسجدى پنجاه نفر به امام جماعت اقتدا مى‌كنند، امّا در مسجد محلّه ديگر ٥٠٠ نفر در نماز جماعت شركت مى‌كنند. در چنين فرضى شركت در نماز جماعت دورتر، كه جمعيّت بيشترى دارد، در اولويّت است. لهذا اگر شخصى نماز جماعت دورتر را ترك كند و در مسجد كم جمعيّت‌تر نماز بخواند، مرتكب ترك اولى‌ شده، و مستحب بالاتر را ترك نموده است. هر چند آنچه انجام داده نيز مستحب بوده است.

ترك اولى‌ براى افراد عادى اشكال ندارد، امّا پيامبران و امامان نبايد آن را بجا آورند. و اگر مرتكب آن شوند پروردگار آنان را مجازات مى‌كند. در مورد پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله و ائمه عليهم السلام ترك اولى‌ نيز نديده‌ايم.

نتيجه اينكه بشارت و انذار براى همه، حتّى پيامبران و امامان عليهم السلام نيز لازم است.

« «لِمَنْ شَاءَ مِنْكُمْ أَنْ يَتَقَدَّمَ أَوْ يَتَأَخَّرَ»؛ خداوند نظام نور و ظلمت و بشارت و انذار را آفريد و در اختيار بشر قرار داد تا هر كس مى‌خواهد از اين نعمتهاى الهى استفاده كند و به سمت جلو يعنى سعادت و خوشبختى و بهشت حركت كند. و آنكه مى‌خواهد از حركت باز ايستد و راه جهنّم و شقاوت و بدبختى در پيش گيرد.

شاعر در اين باره مى‌گويد: