بهشتى وجود دارد، جهنّمى هست، حساب و كتابى خواهد بود، نامه اعمال عرضه مى‌گردد، مجازات و پاداشى در كار است، امّا جزئيّات اين امور بر ما روشن نيست، و اگر بيان شود، شايد نتوانيم آن را درك كنيم، چون جهان واپسين عالمى برتر نسبت به دنياست. بنابراين، ما كه در اين دنياى محدود زندگى مى‌كنيم، نمى‌توانيم با الفاظ و قالبهاى اين دنيا كه براى مفاهيم محدود همين جهان وضع شده، مفاهيم بلند جهان آخرت را درك كنيم. همان‌گونه كه جنين در شكم مادر، كه جز جفت و خون و مقدارى اكسيژن موجود در خون، و ديواره رحم را نديده، قادر بر درك خورشيد عالمتاب و ماه تابان و زيباييهاى دنيا نمى‌باشد. هر چند جنينِ افراد نابغه و باهوش و استثنايى همچون بوعلى سينا باشد. بنابراين جزئيّات نامه اعمال و ساير مفاهيم مربوط به جهان آخرت بر ما روشن نيست، امّا اجمالًا مى‌دانيم چيست و به آن ايمان داريم.

نتيجه اينكه منظور از كتاب منشور نامه اعمال است.

و امّا «كتاب مسطور» را به «لوح محفوظ» تفسير كرده‌اند، ولى به نظر مى‌رسد كه خطايى صورت گرفته، و مقصودشان «لوح محو و اثبات» باشد. زيرا هيچ كس، حتّى أئمّه و پيامبران عليهم السلام، اطّلاعى از لوح محفوظ ندارند، و فقط خداوند از آن اطّلاع دارد، به همين جهت آن را لوح محفوظ ناميده‌اند. بهر حال، لوح محو و اثبات لوحى است كه اخبار و وقايع گذشته و حال و آينده در آن ثبت شده، ولى مشروط به شرايطى است، بدين جهت قابل تغيير است. مثلًا در لوح محو و اثبات، در مورد سرنوشت فلان جوان نوشته شده كه بر اثر فلان حادثه در سنّ جوانى مى‌ميرد. امّا اين جوان مثلًا به مادر پيرش رسيدگى مى‌كند، و صله رحم را بطور كامل بجا مى‌آورد، و از آنجا كه صله رحم موجب طول عمر است، عمرش طولانى مى‌گردد، و اسم او در لوح محو و اثبات از ليست جوان مرگها حذف مى‌گردد.

به تعبير ديگر، لوح محو و اثبات لوح مقتضيات است، و شرايط و موانع در آن ثبت نشده است، و لهذا انبيا خبر از لوح محو و اثبات دارند. امّا در لوح محفوظ همه چيز