بررسى طرق فرار از ربا - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٧ - دليل دوم قول مشهور روايات خاصّه

معامله‌اى اين است كه اگر صاحب مغازه حاضر نشد معامله دوم را انجام دهد، مشترى راضى باشد.

نتيجه اينكه حيله‌هاى فرار از ربا بر سه قسم است:

١- مواردى كه قصد جدّى وجود ندارد و فقط صورت‌سازى است.

٢- مواردى كه قصد جدّى هست، ولى معامله جنبه عقلايى ندارد كه بيشتر حيله‌هاى ربا خارج از اين دو قسم نيست، اين دو قسم باطل است و مشمول اطلاقات ادلّه معاملات نيست.

٣- مواردى كه هم قصد جدّى وجود دارد و هم جنبه عقلايى دارد كه اين قسم مشمول اطلاقات است.

اينها همه در مورد نقد و بررسى دليل اوّل قول مشهور بود.

دليل دوم قول مشهور: روايات خاصّه‌

دومين دليل كسانى كه معتقدند تمام حيله‌هاى ربا جايز و مشروع است، روايات و احاديث خاصّه مى‌باشد، كه هم در مورد فرار از رباى معاملاتى وارد شده، و هم راه فرار از رباى قرضى را بيان نموده است و اين روايات فراوان است، به همين جهت ما آنها را به چند طايفه تقسيم مى‌كنيم و از هر طايفه، جداگانه بحث نموده و در پايان همه طوايف را نسبت به يكديگر مى‌سنجيم و نتيجه‌گيرى مى‌كنيم. [١]

[١]. استاد معظّم- دام عزّه- معتقدند طايفه‌بندى روايات، خود نيمى از حلّ مسأله است، مخصوصا در مسأله‌اى كه روايات فراوانى دارد اين كار باعث مى‌شود انسان سردرگم و دچار تحيّر و اضطراب نشود.