بررسى طرق فرار از ربا
(١)
پيشگفتار
٥ ص
(٢)
1- ضرورت بحث حيلههاى ربا
٩ ص
(٣)
تعميم بحث به ساير ابواب فقه
١٠ ص
(٤)
آيا اين موضوع از مسائل مستحدثه است؟
١٠ ص
(٥)
چند مقدّمه ضرورى
١١ ص
(٦)
1- حيله در لغت و اصطلاح فقها
١١ ص
(٧)
موارد استعمال حيله در روايات
١٣ ص
(٨)
الف حيله منفى
١٣ ص
(٩)
ب حيله مثبت
١٣ ص
(١٠)
حيله در اصطلاح فقها
١٤ ص
(١١)
2- حيله مخصوص باب ربا نيست!
١٤ ص
(١٢)
الف حيله در عبادات
١٥ ص
(١٣)
ب حيله در اخماس و زكوات
١٥ ص
(١٤)
ج حيله در ابواب نكاح
١٦ ص
(١٥)
3- اقسام ربا
١٧ ص
(١٦)
فلسفه تحريم ربا
١٨ ص
(١٧)
4- يهود، پايهگذاران حيلههاى شرعى
١٩ ص
(١٨)
عكس العمل يهوديان در مقابل اين حيله
٢٢ ص
(١٩)
سرانجام سه گروه
٢٤ ص
(٢٠)
2- انواع طرق فرار از ربا
٢٥ ص
(٢١)
مثالهاى حيله رباى معاملاتى
٢٥ ص
(٢٢)
مثالهاى حيله رباى قرضى
٢٩ ص
(٢٣)
3- آراء فقهاء
٣٧ ص
(٢٤)
نظريّه اوّل
٣٧ ص
(٢٥)
نظريّه دوم
٣٨ ص
(٢٦)
نظريّه سوم
٤٠ ص
(٢٧)
نظريّه چهارم
٤٣ ص
(٢٨)
4- دلايل نظريّات چهارگانه در باب حيل ربا
٤٥ ص
(٢٩)
ادلّه قول اوّل
٤٥ ص
(٣٠)
دليل اول تمسّك به قواعد، عمومات و اطلاقات ادلّه معاملات
٤٥ ص
(٣١)
نقد و بررسى اين دليل
٤٨ ص
(٣٢)
دليل دوم قول مشهور روايات خاصّه
٥٧ ص
(٣٣)
5- نقد و بررسى روايات حيل
٧٣ ص
(٣٤)
جمعبندى روايات
٧٣ ص
(٣٥)
تفاوت بين «علّت» و «حكمت» احكام
٧٨ ص
(٣٦)
6- ناسازگارى روايات فرار از ربا، با فلسفه حرمت ربا
٨٣ ص
(٣٧)
طايفه أول روايات حيل
٨٣ ص
(٣٨)
توجيه روايات حيل
٩١ ص
(٣٩)
طايفه دوم از روايات كه از نظر سند و دلالت، قويتر از گروه اوّل است، راه فرار از رباى معاوضى و معاملاتى را بيان مىكند
٩٢ ص
(٤٠)
حكمت تحريم رباى معاملاتى
٩٢ ص
(٤١)
نقد و بررسى روايات گروه دوم
١٠٣ ص
(٤٢)
توجيه روايات گروه دوم
١٠٤ ص
(٤٣)
طايفه سوم رواياتى است كه راه چاره را در دو معامله جداگانهبيان مىكند
١٠٦ ص
(٤٤)
بررسى بقيّه نظريّهها
١٠٨ ص
(٤٥)
7- نظر و فتواى نهايى
١٠٩ ص

بررسى طرق فرار از ربا - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٩ - ٤- يهود، پايهگذاران حيلههاى شرعى

رباخوار منتقل مى‌شود و اين ظلم است.

ولى فلسفه تحريم رباى معاملاتى چيست، در حالى كه در بسيارى از موارد سودى در كار نيست؟

مثلا يك من گندم خوب، ٢٠٠ تومان ارزش دارد و ٢ من گندم نامرغوب هم ٢٠٠ تومان، ولى على رغم تساوى قيمت اين دو جنس، معامله فوق حرام است؛ چون معامله ربوى است.

فلسفه اين حكم چيست؟

احتمال دارد كه فلسفه تحريم اين باشد كه شارع مى‌بيند كه اگر اجازه معاملات ربوى بدهد، اين نوع معاملات مقدّمه‌اى براى سوء استفاده رباخواران مى‌شود، تا رباى قرضى را به صورت رباى معاملاتى انجام دهند، مثلا رباخوار به جاى اين كه بگويد: صد من گندم به شما قرض مى‌دهم كه سر سال صد و پنجاه من گندم بگيرم، مى‌گويد: صد من گندم را به صورت نقد به شما مى‌فروشم در مقابل صد و پنجاه من گندم، بصورت نسيه يك‌ساله. [١] بدين جهت معاملات ربوى نيز حرام شده است.

٤- يهود، پايه‌گذاران حيله‌هاى شرعى‌

اوّلين اقوامى كه در احكام الهى، حيله‌هاى شرعى را بكار بردند چه كسانى بودند؟


[١]. مرحوم شهيد مطهّرى رحمة اللّه نيز در كتاب «مسئله ربا»، صفحه ٧٧، همين احتمال را بيان كرده است. شرح بيشتر پيرامون اين مسأله در مباحث آينده خواهد آمد.