آفريدگار جهان - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٧١ - ٢ اعجاز چيست؟

اين مراحل كه مانند حلقه‌هاى زنجير به هم پيوسته‌اند همواره در مسير تكامل هر جامعه‌اى وجود داشته و بدون طىّ آن مراحل، هيچ جامعه‌اى- طبق جريان عادى- نتوانسته و نمى‌تواند صورت تكامل را، هر چند به صورت نسبى، به خود ببيند.

خلاصه اينكه در مسير تكامل جامعه‌هاى بشرى، حلقه‌ها و حالات متوسّطى وجود دارد كه تكامل مخصوص جامعه‌ها- طبق نسبت و قانون تكامل- بدون گذشتن از آنها تحقّق‌پذير نيست.

بديهى است كه جامعه‌ها در سرعت سير تكامل با هم بسيار فرق دارند و به همين جهت ممكن است جامعه‌اى مراحل متوسّط تكامل را در مدّت كمى درنوردد ولى به هر حال، هميشه بر اساس موازين علل طبيعى، اين سير تكاملى صورت تدريجى خواهد داشت. حتّى كسانى كه عقيده دارند كه تحوّلات اجتماعى بايد به صورت انقلاب و جهش تحقّق پذيرد، پيمودن مراحل گوناگون را حتمى مى‌دانند، با اين تفاوت كه معتقدند انتقال از يك مرحله به مرحله بعد، به صورت يك جهش و تحوّل ناگهانى صورت مى‌گيرد.

حال اگر مشاهده كرديم كه جامعه عقب مانده و پستى مثل عرب جاهليّت قبل از اسلام كه انواع مفاسد فردى، اجتماعى، فقر اخلاقى، اقتصادى و ... مانند ميكروب‌هاى امراض مزمن و عفونى، پيكره‌آن اجتماع را متلاشى و به حالت احتضار در آورده و ابرهاى سياه جهل و نادانى بر سرآن جامعه سايه افكنده و كابوس سنگين انحطاط اخلاقى، اجتماعى و مدنى سراسر آن را فرا گرفته و بدون هيچگونه سابقه تمدّن در طول تاريخ حيات خود، با يك جهش خارق العاده و خارج از موازين طبيعى، در مدّت بسيار كوتاهى به صورت يك جامعه كامل و مترقّى در آمد و در صف متمدّن‌ترين، مترقّى‌ترين و سرانجام صالح‌ترين جامعه‌هاى‌