مبدا شناسى

مبدا شناسى - کریمی، جعفر - الصفحة ٦٦

سنّت پيامبر اكرم و ائمّه هدايتگر اثرى از آن نيست، علم آن را به خداوند عزّوجلّ واگذار؛ زيرا اين نهايت حق خدا بر توست.
اقسام صفات خدا دانشمندان الهى صفات خدا را به دو دسته تقسيم مى‌كنند: صفات كماليه‌اى كه ذات خدا آنها را داراست و بدان‌ها متّصف مى‌شود و صفاتى كه جنبه نقص و محدوديت دارد و خداوند از آنها پاك و منزّه است. قسم اول را «صفات ثبوتى» يا «صفات جمال» و قسم دوم را «صفات سلبى» يا «صفات جلال» مى‌نامند. امام‌صادق (ع) در بيان برخى از صفات جلال الهى مى‌فرمايد:
انَّ اللَّهَ تَعالى‌ لا يُوصَفُ بِزَمانٍ وَ لا مَكانٍ وَ لا حَرَكَةٍ وَ لَا انْتِقالٍ وَ لا سُكُونٍ، بَلْ هُوَ خالِقُ الزَّمانِ وَ الْمَكانِ وَالْحَرَكَةِ وَالْانْتِقالِ «١» خداوند تبارك و تعالى نه به زبان قابل توصيف است و نه به مكان و نه به حركت و نه انتقال (از جايى به‌جاى ديگر) و نه سكون (در محلّى)، بلكه او خالق زمان و مكان و حركت و انتقال است.
در يك تقسيم ديگر، صفات ثبوتى خدا را نيز به «صفات ذات» و «صفات فعل» تقسيم كرده‌اند. صفات ذات، صفاتى است كه عقل انسان در توصيف ذات خداوند به آنها، نياز به توجه به چيز ديگرى جز ذات او ندارد؛ مانند: علم، قدرت، حيات، سمع و بصر. و صفات فعل، صفاتى است كه از رابطه بين خدا و فعل‌اش انتزاع مى‌گردد؛ مانند: عدالت، حكمت، خالقيّت و رازقيّت. براى مثال، اتصاف خدا به رازقيّت پس از آن است كه خدا مخلوقاتى داشته و به آن‌ها روزى داده است. عقل با ملاحظه ذات او و روزى دادن- كه فعل خداست- او را به رازقيّت متّصف مى‌كند.
ابى‌بصير از امام صادق (ع) در بيان برخى از صفات ذات الهى، نقل نموده است كه فرمود: