مبدا شناسى - کریمی، جعفر - الصفحة ١٢٠

شخصى از امام صادق (ع) پرسيد: چرا خداوند عزّوجل تمامى خلق را آن‌گونه نيافريد كه مطيع و موحّد باشند، در حالى كه بر اين كار، قادر بود؟ امام (ع) فرمود:
اگر خداوند، تمام مردم را مطيع مى‌آفريد (كه به صورت جبرى اطاعت كنند و قدرت بر گناه نداشته باشند)، ديگر استحقاق ثواب نداشتند؛ زيرا در اين صورت، طاعت و عبادتى كه كرده‌اند، كار آنان نبود و (در نتيجه،) ديگر بهشت و جهنّمى هم در كار نبود. ليكن خدا مردم را آفريده، آنان را به اطاعت خود امر نموده، از معصيت خويش نهى كرده، به وسيله پيامب مبدا شناسى ١٢٥ پرسش ص : ١٢٥ ران، حجّت را بر آنان تمام كرده و با فرستادن كتاب‌هاى آسمانى، راه عذر آنان را بسته است تا آنها با آزادى، اطاعت و معصيت كنند و در نتيجه اطاعتشان از فرمان‌هاى الهى، استحقاق ثواب پيدا نمايند و بر اثر نافرمانيشان از او، سزاوار عقاب گردند.
سؤال كننده از آن حضرت پرسيد پس عمل صالحى كه از سوى بنده انجام مى‌شود، كار خود او و عمل شرّى كه از او سر مى‌زند، فعل خود وى مى‌باشد؟ امام (ع) فرمود:
بنده عمل صالح انجام مى‌دهد، در حالى‌كه خدا نيز او را به آن امر كرده و عمل شرّ از او صادر مى‌شود، در حالى‌كه خدا او را از آن نهى كرده است.
سؤال كننده پرسيد: كارى كه بنده انجام مى‌دهد، آيا با ابزارى نيست كه خدا در وجود او قرار داده است؟
امام (ع) فرمود:
بلى، ليكن با همان ابزار و وسائلى كه كار خير انجام مى‌دهد، قادر به انجام كار شرّى است كه خدا او را از انجام آن نهى كرده است.
از آن حضرت سؤال كرد: آيا بنده در انجام كارها نقشى برعهده دارد؟
امام (ع) فرمود:
خداوند بنده‌اش را از هيچ چيز نهى نكرده، مگر آنكه مى‌داند كه او توان ترك آن را دارد و او را به هيچ چيز امر نكرده، مگر آنكه مى‌داند كه او توان انجام آن را دارد؛ زيرا ستم، كار بيهوده،