مبدا شناسى - کریمی، جعفر - الصفحة ١٠٦

ب- عدل تشريعى‌ «عدل تشريعى» يعنى، مجموعه قوانين و تكاليف الهى كه به‌منظور رسيدن انسان به كمال نهايى وضع و مقرر شده، با رعايت عدالت بوده و مناسب با توان مكلّفان است.
انسان بر اساس اختيار و آزادى اراده‌اى كه به او داده شده، كار نيك و بد را خود انتخاب مى‌كند. و چون انتخاب آگاهانه نيازمند شناخت صحيح راه‌هاى خير و شرّ است، خداوند انسان را به آن‌چه موجب خير و مصلحت اوست، امر فرموده و از آن چه موجب سقوط اوست، نهى كرده تا وسيله حركت تكاملى او فراهم شود. و چون تكاليف الهى به‌منظور رسيدن انسان به نتايجِ عمل به آنها وضع شده و نفعى براى خداى متعال در بر ندارد، از اين رو، حكمت الهى اقتضا دارد كه اين تكاليف، مناسب با توانايى‌هاى مكلفّان باشد. بدين ترتيب، عدالت در مقام تشريع و تكليف ثابت مى‌شود؛ زيرا اگر خداوند متعال تكليفى بيش از طاقت بندگان تعيين كند، امكان عمل نخواهد داشت و كار بيهوده‌اى خواهد بود. «١» قرآن مجيد مى‌فرمايد:
وَ لا نُكَلِّفُ نَفْساً الَّا وُسْعَها وَ لَدَيْنا كِتابٌ يَنْطِقُ بِالْحَقِّ وَ هُمْ لا يُظْلَمُونَ «٢» و ما هيچ كس را جز به اندازه توانايى‌اش تكليف نمى‌كنيم. و نزد ما كتابى است كه به حق سخن مى‌گويد و به آنان هيچ ستمى نمى‌شود.
حضرت على (ع) فرمود:
ارْتَفَعَ عَنْ ظُلْمِ عِبادِهِ وَ قامَ بِالْقِسْطِ فى‌ خَلْقِهِ وَ عَدَلَ عَلَيْهِمْ فى‌ حُكْمِهِ «٣» برتر از آن است كه به بندگانش ظلم كند و در ميان بندگان به قسط و عدل قيام نموده و در حكمش عدالت را نسبت به آنها مراعات كرده است.
ج- عدل جزايى و كيفرى‌ يكى ديگر از مظاهر عدل الهى، مسأله معاد و رسيدگى به اعمال نيك و بد انسان‌ها و پاداش و كيفر دادن به نيكوكاران و بدكاران است؛ زيرا از سويى، يكى از راه‌هاى اثبات‌