مبدا شناسى - کریمی، جعفر - الصفحة ١٢٣

و مجازات معنا ندارد؛ مثل اينكه نتيجه طبيعى و اثر وضعى نوشيدن سمّ، مرگ است و يا كور ماندن انسان تا آخر عمر، نتيجه غفلت و حادثه‌اى است كه در يك لحظه انجام مى‌گيرد.
در اين موارد، كسى نمى‌تواند اعتراض كند و بگويد چه تناسبى ميان آنهاست؛ زيرا در نظام علت و معلول، هر علتى، معلول خود را به دنبال دارد.
در مورد مجازات‌هاى جهان ديگر نيز نوعى رابطه علّيت بين اعمال نيك و بد و پاداش و كيفر آن در آخرت وجود دارد و بلكه بالاتر از آن، رابطه «عينيّت» و «اتّحاد» حكمفرماست. و آنچه در آخرت، به‌عنوان پاداش يا كيفر، به نيكوكاران و بدكاران داده مى‌شود، تجسّم خود عمل آنهاست.
به عبارت ديگر، صورت مُلكى اعمال ما، نابودشدنى و موقّت است، اما صورت ملكوتى و چهره غيبى آن، پس از صدور از ما و تداوم آن هرگز نابود نمى‌شود و از توابع و لوازم جدا نشدنى ماست و روزى به ما ملحق خواهد شد و آنها را با همان چهره، مشاهده خواهيم كرد. اگر زيبا و لذّت بخش باشد، بهشت ما و اگر زشت و كريه باشد آتش ما خواهد بود. «١» قرآن مجيد مى‌فرمايد:
وَ وُضِعَ الْكِتابُ فَتَرَى الُمجْرِمينَ مُشْفِقينَ مِمَّا فيهِ وَ يَقُولُونَ يا وَيْلَتَنا ما لِهذَا الْكِتابِ لا يُغادِرُ صَغيرَةً وَ لا كَبيرَةً الَّا احْصيها وَ وَجَدُوا ما عَمِلُوا حاضِراً وَ لا يَظْلِمُ رَبُّكَ احَداً «٢» و كتاب (نامه اعمال) در آن‌جا گذارده مى‌شود، پس گنهكاران را مى‌بينى كه از آن‌چه در آن است، ترسان و هراسانند و مى‌گويند: اى واى بر ما! اين چه كتابى است كه هيچ عمل كوچك و بزرگى را فرونگذاشته، مگر اين‌كه آن‌را به‌شمار آورده است؟ و (اين درحالى است كه) همه اعمال خود را حاضر مى‌بينند و پروردگارت به هيچ كس ستم نمى‌كند.
قيس بن عاصم از رسول خدا (ص) درخواست موعظه كرد. آن حضرت با بيان نصايح سودمندى، فرمود: