شخص بر من منت ننهاده بود، هلاك مى‌شدم.» چگونه است، امام فرمود: بلى، اين اشكال ندارد. «١» ٤- شرك عبادى‌ همانگ مبدا شناسى ٥٩ نقد نظريه تعطيل ص : ٥٨ ونه كه مى‌دانيم توحيد عبادى يا توحيد عملى يعنى تنها خدا را مطاع و قبله روح و جهت حركت و ايده‌آل قرار دادن و طرد هر مطاع و جهت و قبله و ايده‌آل ديگر، به تعبير ديگر براى خدا عبادت كردن، براى خدا قيام كردن، براى خدا خدمت كردن، براى خدا زيستن و براى خدا مردن. «٢» در برابر اين قسم از توحيد، شرك عبادى قرار دارد كه مراتب گوناگونى را شامل مى‌شود. مرتبه‌اى از آن كه همان شرك جلى و سبب خروج از اسلام است، عبادت در پيشگاه بتها و معبودان، ساختگى است. نمونه‌هايى از اين نوع، در جهان گذشته و زمان كنونى وجود داشته و دارد.
امّا نمونه‌هايى از اين قسم از شرك نيز وجود دارد كه مربوط به حوزه «شرك خفى» است و در آيات و روايات اسلامى ما به آنها اشاره شده است. در اينجا به شرح اجمالى دو نوع آن مى‌پردازيم.
الف- اطاعت از غير خدا و غير اولياى الهى‌ در قرآن از اطاعت شيطان و هواى نفس و طاغوتهاى زمان، تعبير به عبادت شده است.
در سوره يس در توبيخ انسان در اطاعت از شيطان مى‌فرمايد:
الَمْ أَعْهَدْ إِلَيْكُمْ يا بَنِى آدَمَ ان لَّا تَعْبُدُوا الشَّيْطانَ «٣» آيا با شما عهد نكردم اى فرزندان آدم كه شيطان را نپرستيد.
و يا در مورد هواى نفس مى‌فرمايد: