خلاصه درس‌ در پاسخ به اين اشكال كه وجود اختلافات در آفرينش مخلوقات، چگونه با عدل الهى سازگارى دارد بايد گفت: اولًا، خداوند عليم، حكيم و عادل هر آن‌چه را آفريده، از روى حكمت و مصلحت است، هر چند عقل ما به آن نرسد. ثانياً، آن‌چه در جهان وجود دارد تفاوت است، نه تبعيض. وجود تفاوت، لازمه آفرينش نظام احسن است تا هر موجودى بتواند نقش خود را ايفا كند.
پاسخ اين اشكال كه وجود شرور در عالم، چگونه با عدل الهى سازگارى دارد، اين است كه:
اولًا، براى تشخيص خير يا شرّ بودن چيزى، بايد تمام آثار و خصوصيات آن را با دقّت بررسى كنيم و تنها به‌دليل آنكه چيزى برخلاف ميل و رضاى ماست، نمى‌توانيم حكم كنيم كه شرّ است.
ثانياً، خير و شرّ نسبى است و «شرّ مطلق» در جهان وجود ندارد؛ زيرا بسيارى از شرور، مايه خيرات و بركاتند. از سوى ديگر، براساس قانون خلقت؛ هر موجودى با تحمّل مصيبت‌ها و رنج‌ها، به كمال مادّى و معنوى مى‌رسد.
ثالثاً، بسيارى از آن چه به انسان مى‌رسد آثار تكوينى اعمال او يا مجازات الهى در برابر گناهانش مى‌باشد.
رابعاً، مرگ، فنا و نيستى نيست بلكه تحوّل و انتقال از جهانى به جهان ديگر و گسترش حيات است.
پرسش‌ ١- فرق تبعيض و تفاوت چيست؟ آيا لازمه عدل، تساوى و برابرى است يا تفاوت؟
٢- چگونه شرور مايه خيرات است؟ توضيح دهيد.
٣- نقش اعمال انسان در پيدايش مشكلات و گرفتاى‌ها چيست؟
٤- گناهان چه تأثيرى در رسيدن مصيبت‌ها و بلاها به انسان دارد؟
٥- حقيقت مرگ چيست و زندگى حقيقى كجاست؟