تبليغ دين از منظر دين - نگارش و مقیمی و رحمتی - الصفحة ٥١
داشتن فضيلت اخلاقى توكل، از مهمترين عوامل موفقيت در تبليغات مذهبى است.
حقيقت توكل، اعتماد و اطمينان به خداى تعالى در همه كارها و فعاليتها است، و اين منافات با فراهم كردن اسباب ندارد. اما نبايد اسباب را اصل اساسى بدانيد.
انسان بايد با كمال قدرت از هر گونه وسيله مادى مشروع براى پيروز شدن بر مشكلات بهره گيرد و موانع را از سر راه خود بردارد و با اين حال متكى به لطف پروردگار و قدرت بى پايان او باشد و پيروزى را از او بداند.
توكل به اين معنا نيست كه دست از تلاش و كوشش برداريد، بلكه تا آنجا كه در توان داريد، تلاش كنيد و اما آنجا كه از توان شما بيرون است، به خدا واگذار نماييد، و از او كمك بخواهيد.
پيامبر اكرم (ص) هنگامى كه مىخواست از مكه به مدينه هجرت كند، هرگز آشكارا و بدون نقشه و برنامه، حركت نكرد، بلكه براى اغفال دشمن از يك سو دستور داد على (ع) در بسترش تا به صبح بخوابد؛ و از سوى ديگر شبانه به طور مخفى از مكه بيرون آمد، و به جاى اينكه به طرف شمال يعنى به طرف مدينه حركت كند، موقتا به سوى جنوب و غار ثور آمد و در آنجا دو سه روزى پنهان گشت و هنگامى كه دشمن مأيوس شد، مكه را دور زد و به طرف مدينه حركت فرمود. در حالى كه پيوسته از بيراهه مىرفت. شبها حركت مىنمود و روزها مخفى بود، تا به مدينه رسيد.
بنابراين روح توكل كه تمام وجود پيامبر (ص) را پر كرده بود، مانع از اين نشد كه از اسباب ظاهرى لحظهاى غفلت كند.
توكل به مفهوم صحيح كلمه، اميد آفرين، نيرو بخش و باعث اعتماد به نفس و تقويت اراده است و به شما شجاعت و شهامت مىبخشد. بنابراين براى اجراى برنامههاى تبليغى از كمبود نيرو و امكانات و توطئههاى دشمنان واهمه نداشته باشيد؛ و هميشه در برابر مشكلات خود را در پناه خدا قرار دهيد. زيرا همه چيز در جهان هستى در قدرت و فرمان الهى است. «١»