نبوت از ديدگاه قرآن و روايات - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٤٣
درس پنجم: راههاى شناخت پيامبران (٣)
راه دوّم: جمعآورى قراين امروزه جمعآورى قرائن، يكى از بهترين راهها براى كشف موضوعات قضايى شمرده مىشود؛ هرگاه قتلى در محلّى واقع شود و هنگام وقوع حادثه، كسى جز مرتكب يا مرتكبان، در آن جا حاضر نبوده باشند، قاضى براى كشف حقيقت امر و تشخيص مجرم واقعى، شروع به جمعآورى قراين مىكند؛ مثل سوابق متّهمان و روحيّه آنان در جلسات بازپرسى، زمان و مكان وقوع قتل، چگونگى روابط متّهمان با مقتول، اطلاعات همسايگان محل از رفت و آمدهايى كه به آن جا مىشده و قاضى از مطالعه مجموع اين قراين، ارتكاب قتل را از ناحيه متّهمان بطور قطع و يقين تشخيص مىدهد و رأى نهايى خود را درباره آنها صادر مىكند؛ يا به برائت قطعى آنان حكم مىدهد.
اين طرز استدلال منحصر به موضوعات قضايى نيست و در بسيارى از مسائل اجتماعى، تاريخى و سياسى نيز از اين روش استفاده مىشود؛ مثل اين كه براى كشف مؤلف كتابى كه هنوز ناشناخته است، يا كشف بانيان اصلى يك بناى تاريخى، يا كشف عاملان اصلى يك كودتاى نظامى از همين روش استفاده مىشود. منتها گاهى قراين به قدرى زياد است كه مىتوان از روى آن يك نظر قاطع داد و در پارهاى موارد بيش از يك دليل ظنى ارزشى ندارد و اين بسته به وضع قراين و طرز جمعآورى آنهاست.
از اين روش براى شناسايى پيامبران نيز استفاده مىشود؛ يعنى قراينى وجود دارد كه بطور متعارف، نوع مردم و عقلا از مطالعه و بررسى مجموع آنها، به نبوّت و رسالت