نبوت از ديدگاه قرآن و روايات - جمعی از نویسندگان - الصفحة ١٦٦
اندازه دو كمان يا كمتر بود؛ پس خداوند به بندهاش آنچه را وحى كردنى بود، وحى نمود؛ قلب پيامبر در آنچه را كه ادراك كرد به خطا نرفت ... و بار ديگر پيامبر خداوند را از طريق قلب و در نزد سدرة المنتهى كه جنّت المأوى در آن قرار داشت، ديدار نمود » اين تفسير مطابق با ظهورآيات بوده و نسبت به احتمالات ديگر نزديكتر به ذهن مىباشد.
ب- مفاد اين بيان چنين است كه پيامبر توانست دوبار جبرئيل را در صورت اصليش مشاهده نمايد.
اين احتمال مبتنى بر آن است كه مرجع ضماير فاعلى قبل از آيه «ما كَذَبَ الْفُؤادُ مارَاى» جبرئيل، و مرجع ضماير فاعلى بعد از اين آيه، پيامبر باشد. بر اين اساس ترجمه آيات به اختصار چنين خواهد بود:
آن كس كه قدرتى عظيم دارد (جبرئيل) او را تعليم داد ... در حالى كه جبرئيل در افق اعلى قرار داشت. پس جبرئيل به پيامبر نزديك و نزديكتر شد تا اينكه فاصله او با پيامبر به اندازه دو كمان يا كمتر بود؛ پس جبرئيل آنچه را وحى كردنى بود به بنده خداوند (پيامبر) وحى نمود ... و بار ديگر پيامبر جبرئيل را نزد سدرة المنتهى كه جنّت المأوى در آن قرار داشت، ديدار نمود.
نتيجه: هر چند اين دو تفسير با يكديگر متفاوتند، اما مجموعه آنها در اين امر متفقند كه اين سير و رؤيتها در آسمانها بوده است، چون سدرة المنتهى «١» كه جنّت المأوى در كنارش هست، در آسمان مىباشد، چنان كه در سوره ذاريات آيه ٢٢ مىخوانيم:
«وَ فِىالسَّماءِ رِزْقُكُمْ وَ ما تُوعَدُونَ» از اين رو بهشتى كه مورد بشارت قرآن و انبياى الهى است، در آسمانها خواهد بود.
از طرفى ديگر، آيه كريمه «لَقَدْ رَاى مِنْ اياتِ رَبِّهِ الْكُبْرى» مبيّن اين است كه پيامبر (ص) برخى ديگر از آيات پروردگارش را در اين سير مشاهده نمود و همان گونه كه (در مبحث معراج از ديد روايات) خواهد آمد، روايات زيادى، پرده از اين ابهام برداشته