معارف قرآن (ج6)

معارف قرآن (ج6) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٥٣

آن زمان حقوق واجب نظير خمس و زكات هنوز تشريع نشده بود. «١» ٥- قرآن هشت دسته را مستحق زكات مى‌داند؛ «٢» در حالى كه در اين آيه فقط سائل و محروم ذكر شده و چنين سياقى نشان مى‌دهد كه زكات واجب منظور نيست. «٣» ٦- رواياتى نيز وجود دارد كه حق در اين آيه را به حقوق غير واجب تفسير نموده است. به عنوان نمونه در حديثى از امام صادق عليه السلام نقل شده كه:
«خداوند متعال در اموال ثروتمندان حقوقى غير از زكات قرار داده، از جمله اين كه فرموده است: «و كسانى كه حق معلومى براى سائل در اموال آنها وجود دارد»؛ پس آن حق معلوم غير از زكات است و آن چيزى است كه شخص پرداخت آن را روزانه، هفتگى يا ماهانه بر خودش واجب مى‌كند. «٤» فرق سائل و محروم‌ از مجموع روايات، بر مى‌آيد كه سائل شخصى را گويند كه فقر و تنگدستى خود را اظهار كند و از كسى چيزى بخواهد. ولى محروم كسى است كه در آمدش كفاف ندهد و در اثر عزّت نفس و شدّت حيا و عفت نيازش را به كسى ابراز نكند و همچنان فقر و محروميّت را تحمّل كند، محروميّتى كه ناشى از كافى نبودن درآمد روزانه باشد، نه ناشى از تن‌پرورى و نداشتن عقل معاش؛ «٥» يعنى شخصى كه براى معيشت خود نهايت تلاش و كوشش را به خرج مى‌دهد ولى كسب و كارش به هم پيچيده و زندگى‌اش رونق نمى‌يابد. «٦» تضمين روزى‌