خداوند متعال در قرآن كريم به بسيارى از مخلوقات خود، بدان جهت كه نعمت‌اند، سوگند ياد كرده است؛ مانند آسمان، زمين، خورشيد، ماه، شب و روز و از جمله قلم كه در ظاهر كوچك و در حقيقت بزرگ است.
مفسرانْ، نعمت بيان را كه در سوره الرحمن به آن اشاره شده است به دو قسمِ «بيان اللسان» (سخن) و «بيان البنان» (نوشتار) تقسيم كرده‌اند و در وصف برترى قسم دوم گفته‌اند: بيان اللسان بر اثر گشت زمان از بين مى‌رود، اما بيان البنان (نوشته‌ها) همواره باقى مى‌ماند. «١» عظمت اين نعمت، هنگامى آشكار مى‌شود كه توجه كنيم، خداوند در اولين آيات كه بر قلب پاك پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم نازل كرد به آن اشاره نموده است: «... الَّذى‌ عَلَّمَ بِالْقَلَمِ» «٢» كاربرد قلم‌ گرچه قلم وسيله مادى و كوچكى است، اما از آنجا كه با علوم و معارف و حكمت قرين است، چشمه پيدايش تمام تمدنهاى انسانى و پيشرفت و تكامل علوم و بيدارى انديشه‌ها و افكار و وسيله هدايت و آگاهى بشر است؛ تا آنجا كه دوران زندگى بشر را به دو دوران تقسيم مى‌كنند: «دوران تاريخ» و «دوران ما قبل تاريخ». دوران تاريخ بشر از زمانى شروع شده كه خط اختراع گشته است. «٣» به وسيله قلم مى‌توان معانى نهفته در درون دلها و حوادث پنهان از ديده‌ها را ثبت كرد و يا هر حادثه‌اى را كه در پس پرده مرور زمان و بُعد مكان قرار گرفته، نزد خود حاضر ساخت. «٤» رابطه قلم و شمشير گفته‌اند: استوارى امور دين و دنيا به دو چيز است: قلم و شمشير، و شمشير بايد تحت فرمان قلم باشد. «٥» در اين صورت است كه جهان آباد خواهد شد و آسايش و