اعُوذُ متكلم وحده از مصدر «عوذ» است، به معناى حفظ كردن خويش و پرهيز از شر با پناه بردن به كسى كه مى‌تواند آن را دفع كند. «١» نياز به پناهگاه‌ طبيعت آدمى به گونه‌اى است كه هنگام رويارويى با خطراتى كه جان او را تهديد مى‌كند و در خود نيروى دفع آن را نمى‌بيند، به قدرتى برتر پناهنده شود. براى انسان در اين گونه موارد سه نوع پناهگاه متصور است:
الف- سرپرستى كه مدّبر و مرّبى او در كليه امور زندگى‌اش مى‌باشد و براى رفع نيازهاى كوچك و بزرگ به او رجوع مى‌كند، مانند پدر و مادر براى فرزند.
ب- كسى كه داراى سلطنت، قدرت و نفوذ حكم باشد به گونه‌اى كه هر كس از هر شرى به او پناهنده شود و او نيز بتواند با اعمال قدرت آن را دفع كند، مانند پادشاهان و اميران.
پروردگارى كه معبود واقعى و بى همتا و مسلط به كلّيه ذرات عالم هستى و آفريننده تمامى خيرات است. در بين اين سه پناهگاه، خداوند تبارك و تعالى مطمئن‌ترين پناهگاه است، چرا كه تمام اسباب و لوازم يك پناه دهنده شايسته را داراست. چون او هم مربى و مدّبر است و هم صاحب ملك و سلطنت واقعى است و هم تنها معبود حقيقى و ربّ شايسته است، همچنان كه خودش فرمود:
«ذلِكُمُ اللَّهُ رَبُّكُمْ لَهُ الْمُلْكُ لا الهَ الَّا هُوَ فَانَّى تُصْرَفوُنَ» «٢» اين است خداوند، پروردگار كه حكومت از آن اوست وهيچ معبودى جز او نيست پس چگونه (از راه حق) منحرف مى‌شويد؟! در سوره بعد نيز همين معنا را منظور داشته و مى‌فرمايد:
«قُلْ اعوُذُ بِرَبِّ النَّاسِ مَلِكِ النَّاسِ الهِ النَّاسِ» «٣» بگو به پروردگار مردم، فرمانرواى مردم و معبود و خداى مردم پناه مى‌برم.
او هم از حال ما آگاه است كه به چه چيز نيازمنديم و در چه زمانى بيشتر به كمك‌