عقل به تنهايى، ناپسندى آن را اعلام مى‌كند و انسان كريمى چون پيامبر هيچ‌گاه مرتكب ناپسند عقلى نمى‌شود. «١» با توجه به دلايل محكم فوق، معلوم مى‌شود كه نقل سابق، جعلى است و با قرآن سازگارى ندارد و عبوس شونده و روگردان، كسى غير از پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم بوده است. از امام صادق عليه السلام نقل شده است كه او مردى از بنى‌اميه بود كه وقتى ابن ام مكتوم بر پيامبر وارد شد، ناراحت گرديد و خود را جمع كرد و عبوس شد و رو برگرداند. «٢» رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم نيز هرگاه ابن ام مكتوم را مى‌ديد، او را بسيار احترام مى‌كرد و مى‌فرمود:
مرحبا، مرحبا، نه، به خدا سوگند، خداى تعالى‌ هيچ گاه مرا در مورد تو عتاب نخواهد كرد. «٣» عتاب شديد اين آيات توبيخ شديدى است نسبت به مقدم شمردن ثروتمندان و صاحبان مال و مقام و قدرت بر مؤمنان فقير و مستضعف؛ و مخاطب واقعى كسى است كه نسبت به ابن ام مكتوم هدايت خواهِ مؤمن، بى‌توجهى كرده و به ثروتمندانِ بى‌تقيد، رغبت و علاقه نشان داده و با اين عتاب شديد مؤمنان را به اين مسأله خطير توجه داده است كه مؤمن از ارزش و احترام والايى برخوردار است و نبايد به خاطر فقر، ضعف و ناتوانى جسمى و مادى، حقير شمرده شود و كافر پست و ناچيز است و نبايد به خاطر مقام و ثروتى كه دارد، محترم گردد.
مخاطب ظاهرى در اين آيات كيست؟
از آيه سوم به بعد، لحن آيات خطابى است و گويا پيامبر مورد خطاب است (وَ ما يُدْريكَ ... فَانْتَ ... وَ ما عَلَيْكَ ...) از آنجا كه پيامبر از ارتكاب مضامين اين آيات مبرّاست، بعضى از مفسران خطاب را هم به همان شخص عبوس برگردانده‌اند و آيات را چنين معنا كرده‌اند: