نهضت آزادى ايران‌ الف) چگونگى شكل‌گيرى و بنيانگذاران‌ جبهه ملى اول در ٢٥ اسفند ١٣٢٨ ه. ش. تشكيل شد و در دوران نخست وزيرى دكتر مصدق، قدرت را در دست داشت، ولى با كودتاى ٢٨ مرداد ١٣٣٢ ه. ش. از هم فروپاشيد. در اواخر دهه ١٣٣٠ ه. ش.
برخى از افراد اين گروه، «نهضت مقاومت ملى» را تشكيل دادند. امّا چون تحرك لازم در آنان وجود نداشت، جناح مذهبى از آن جدا شده و در سال ١٣٤٠ ه. ش. نهضت آزادى در ايران را تشكيل دادند. «١» بنيانگذاران نهضت آزادى آيت‌الله طالقانى، مهندس مهدى بازرگان و دكتر يدالله سحابى بودند. در اساسنامه نهضت آزادى آمده بود: اولًا مسلمانيم و دين را از سياست جدا نمى‌دانيم؛ ثانياً ايرانى و ثالثاً تابع قانون اساسى؛ و رابعاً مصدقى هستيم. «٢» حضور آيت‌الله طالقانى به عنوان روحانى برجسته و دكتر سحابى و مهندس بازرگان به عنوان دو فرد مذهبى شناخته شده در دانشگاه تهران سبب شده بود كه بسيارى از جوانان مذهبىِ دانشگاهى و غير دانشگاهى به سوى اين گروه روى بياورند. امّا فعّاليّت اين گروه با دستگيرى بنيانگذاران آن در سال‌هاى ١٣٤٢ و ١٣٤٣ و سرانجام محاكمه و زندانى شدن آنها در سال ١٣٤٤ ه. ش. متوقف شد. «٣»