توده دوباره وارد ميدان مبارزه سياسى ايران شد و اقداماتى نيز انجام داد.
اما پس از كودتاى ٢٨ مرداد، مجدداً غير قانونى اعلام شد و برخى اعضاى كميته مركزى آن دستگير و زندانى و برخى ديگر مخفى شدند و يا به خارج از كشور گريختند. بدين شكل، حزب توده در حاشيه سياست ايران قرار گرفت و تا آغاز شكل‌گيرى و پيروزى انقلاب و در حركت‌هاى مردمى آن چنان نقشى نداشت. «١» پس از پيروزى انقلاب اسلامى و با وجود فضاى باز سياسى و آزادى‌هاى بى حد و حصر سياسى و اجتماعى، اعضاى حزب توده از سراسر دنيا و به ويژه از كشورهاى بلوك شرق سابق به ايران بازگشتند و حزب را دوباره بازسازى كردند. در اين زمان حزب توده تلاش كرد تا خود را همسو با انقلاب اسلامى و نظام جمهورى اسلامى نشان دهد. بعضى از اعضاى حزب توده اعتقاد داشتند كه مبارزه جمهورى اسلامى ايران با آمريكا به عنوان امپرياليسم جهانى در راستاى اهداف آنها قرار دارد و به همين دليل بايد از انقلاب و نظام جمهورى اسلامى ايران حمايت و پشتيبانى كرد. «٢» در سال ١٣٦٤ ه. ش، به دنبال كشف فعّاليّت‌هاى جاسوسى اعضاى حزب توده براى شوروى سابق و به تبع آن، براى عراق كه با كشورمان درحال جنگ به سر مى‌برد، بيشتر رهبران و اعضاى كميته مركزى دستگير و محكوم به حبس‌هاى طولانى شدند. در نتيجه اين فعّاليّت‌ها، حزب ممنوع و عمر آن هم به پايان رسيد.