درس چهارم: زمينه‌هاى فرهنگى و اجتماعى پيدايش انقلاب اسلامى‌ اوج‌گيرى انقلاب اسلامى در اواخر سال ١٣٥٦ بسيارى را غافل گير كرد. اين امر نتيجه فضاى بسيار مستعدى بود كه آن روزها در جامعه ايران وجود داشت. اين فضا، ناشى از دو دسته عوامل بود: اول عواملى كه بر ميزان آگاهى‌هاى دينى و فرهنگى مردم مى‌افزود و دوم عواملى كه منجر به افزايش نارضايتى مردم از حكومت مى‌شد. برخى ازعوامل دسته اول كه ما آنهارا زمينه‌هاى فرهنگى پيدايش انقلاب اسلامى مى‌ناميم، عبارت‌اند از: گسترش فرهنگ اسلامى و افزايش آگاهى‌هاى عمومى.
همچنين برخى از عوامل دسته دوم كه زمينه‌هاى اجتماعى پيدايش انقلاب اسلامى ناميده مى‌شوند، عبارت‌اند از: گسترش فساد اجتماعى، اوج گرفتن شكاف طبقاتى، نفوذ گسترده بهائيت در رژيم پهلوى، جدا شدن حكومت از مردم ورشد گروه‌هاى سياسى نظامى مخفى.
زمينه‌هاى فرهنگى‌ عواملى كه به لحاظ فرهنگى توانستند زمينه‌هاى لازم را براى وقوع انقلاب اسلامى فراهم آورند، عبارت‌اند از:
گسترش فرهنگ اسلامى‌ گسترش فرهنگ اسلامى از جم تحليل انقلاب اسلامى ٦٣ نفوذ گسترده عوامل بيگانگان در اركان رژيم پهلوى ص : ٦٢ له مواردى بود كه با همت روحانيت متعهد و دانشگاهيان متدين در سال‌هاى منجر به انقلاب اسلامى، اوج گرفته بود و برخى نمودهاى آن عبارت‌اند از: