ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ١٣ - ميزگرد فرهنگى- قسمت دوم
مهار كنيم، البته اين را هم بگويم كه ايشان اين نظر را در مقابل كسانى مثل فوكوياما مطرح مىكند كه قائل به اين هستند كه ديگر دمكراسى آخرين حكومتى است كه جهانگير خواهد شد و همه رژيمها كه در حال توسعه يافتن هستند و به عبارتى آن اصلاحات اقتصادى را قبول كردهاند ناگزير به آن خواهند رسيد. ايشان مىگويد: نه!! تاريخ به پايان نرسيده است و تاريخ نهايتش در گرو پيروزى آن تمدنى است كه از صنعت و تكنولوژى بالاترى برخوردار است كه طبعاً تمدن غرب است.
سومين نظريهاى كه در حال حاضر مطرح شده نقد نظريه هانتينگتون است، يعنى همانطورى كه هانتينگتون نظرات امثال فوكوياما را نقد مىكند، نظريه سومى مىآيد و نظريه هانتينگتون را نقد مىكند. يعنى نظريه تافلرها، كه از حدود سه چهار دهه قبل يعنى اواخر دهه ٦٠، اين مطلب را مطرح مىكنند كه بله! اختلافى بين تمدنها هست؛ اما، نه تمدنهاى فرهنگى، يعنى نه تمدن اسلام و غرب، نه تمدن كنفوسيوس و غرب؛ بلكه بين تمدن صنعتى با تمدن كشاورزى و تمدن فرا صنعتى و تمدن ارتباطات و شبكههاى ارتباطى با تمدن صنعتى. مثالى كه مىزند، مىگويد در حدود قرن هيجدهم و نوزدهم باپيدا شدن ماشين بخار و استخراج زغال سنگ در انگلستان يك تمدن صنعتى جانشين تمدن گذشته مىشد كه نماد آن تمدن قبل را كج بيل مىداند، يا به عبارتى اقتصاد كشاورزى كه هنوز هم در گوشه و كنار جهان اين چنين تمدنهايى وجود دارند كه با همان ابزار كار مىكنند، با توجه به اينكه اين تمدن به تكنولوژى وسيعترى از لحاظ صنعتى دست پيدا مىكرد، با آنها درگير مىشد و در اين درگيرى آن تمدنى مىباخت كه از تكنولوژى و صنعت پائينترى برخوردار بود. حتى ايشان يعنى تافلر باز هم با مبنا قرار دادن اقتصاد مثل همان دو نظريه قبل كه هردويشان صنعت پيشرفته را ملاك قرار مىدهند براى برترى تمدنها (ما بعدأ آنجايى كه تمدن مهدوى را مطرح مىكنيم، انشاءالله به اين مطلب اشاره خواهيم كرد كه آيا ويژگى تمدن برتر در قرآن و يا روايات ائمه معصومين، سلاماللّهعليهم، برترى فرهنگى است يا برترى مادى؟) شما مىبينيد باز هم تافلر برترى اقتصادى را موجب برترى و پيروزى آن تمدن مىداند. يعنى قائل به اين است كه تمدن صنعتى باعث اضمحلال تمدن كشاورزى شد و بزودى تمدن الكترونيك و ارتباطات باعث اضمحلال تمدن صنعتى مىشود. ويژگيهاى اين تمدنها را كه مىشمرد مىگويد مسأله توليد انبوه، مسأله قرارداد اجتماعى روسو، همه اينها مديون صنعتى شدن جوامع است يا مثلًا خانوادههاى هستهاى يعنى خانوادههايى كه ارتباط بين اعضاى فاميل قطع شده بود، اما در ارتباطات جديد، يعنى تمدن جديدى كه دارد پيش مىآيد با توجه به تكنولوژى ارتباطاتى كه در چند ساله اخير پيشرفت كرده است، نوع زندگى بشر