در هر حال بر اساس روايتهاى مذكور، آن كسى كه عصر غيبت امام زمان، عليه‌السلام، را درك كرده و خدمت آن حضرت رسيده على بن مهزيار نبوده است، بلكه على بن ابراهيم بن مهزيار و يا پدرش ابراهيم بن مهزيار بوده است.

منشأ شبهه‌

اما اين شبهه (انتساب تشرف على بن مهزيار خدمت امام زمان، عليه‌السلام) از كجا ناشى شده است؟

به نظر مى‌رسد منشأ شيوع شبهه مذكور نسخه ديگرى است از كتاب كمال‌الدين شيخ صدوق كه در آن بر اثر اشتباه راويان يا نساخ نام على بن مهزيار برده شده است. اگر نگوييم كه راوى عمداً على بن ابراهيم را به جدش يعنى مهزيار نسبت داده و مقصودش على پسر مهزيار نبوده، بلكه على نوه مهزيار بوده است.

نسخه مذكور همان نسخه‌اى است كه مورد استناد علامه مجلسى در بحارالانوار قرار گرفته است. البته علامه مجلسى بعد از ذكر اين قصه كه در آن تشرف به على بن مهزيار نسبت داده شده، تحت عنوان بيان آن قصه را مورد نقد قرار داده و ترجيح نموده كه على بن مهزيار خدمت امام زمان نرسيده بلكه متشرف، برادرزاده او على بن ابراهيم بن مهزيار بوده است.

اما گويا كسانى كه اين قصه را از بحارالانوار خوانده و براى مردم نقل كرده‌اند ملتفت توضيحات علامه مجلسى نشده‌اند و از آنجا كه داستانهاى تشرف اوليا به محضر امام زمان، عليه‌السلام، نزد شيعيان از جذبه معنوى خاصى برخوردار است، اين داستان به نام على بن مهزيار به شهرت تامى رسيده است. مخصوصاً كه خطباى نامدارى هم آن قصه را در منابر نقل نموده‌اند.

براى تأييد نظرى كه توضيح داده شده است، مناسبت دارد، به نقل نظريات سه شخصيت از خبرگان حديث و رجال درباره اين شبهه بپردازيم.

نظريه علامه مجلسى‌

علامه مجلسى در بحارالانوار پس از نقل قصه از كتاب كمال‌الدين شيخ صدوق- همانطور كه گذشت- آن حديث را مورد نقد قرار داده و ترجيح نموده كه متشرف على بن ابراهيم بن مهزيار بوده است.

متن كلام علامه مجلسى از اين قرار است:

ثم اعلم أنّ اختلاف اسماء رواة هذه القصّة يحتمل أن يكون اشتباهاً من الرواة أو يكون، وقع لهم جميعاً هذه الوقائع المتشابهة و الاظهر أن على بن مهزيار هو على بن ابراهيم بن مهزيار نسب إلى جده و هو ابن اخى على بن مهزيار المشهور اذ يبعد إدراكه لهذا الزمان ... و أمّا خبر ابراهيم فيحتمل الإتحاد و التعدد و إن كان الإتحاد أظهر باشتباه النساخ و الرواة ... ثمّ اعلم أنّ اشتمال هذه الاخبار على أنّ له، عليه‌السلام، أخاً مسمى بموسى غريب.[١]

نظريه محقق خوئى‌

ايشان ذيل شرح حال على بن مهزيار مى‌نويسد:

و من الغريب أنّ بعضهم توهّمَ بقاءه إلى زمان الغيبة أيضاً و ذلك بتخيل أنّ على بن مهزيار، هو على بن ابراهيم بن مهزيار المتقدم الذى تشرف بخدمة الامام الحجة سلام‌الله عليه، و هذا التوهم بمكان من الفساد فإنّك قد عرفت أنّ قصة تشرف على بن مهزيار بخدمة الإمام، عليه‌السلام، غير ثابتة، و على تقدير الثبوت فهو ابن مهزيار، لانفسه، و قد صرّح الصدوق فى المشيخة و النجاشى و الشيخ فى ذكر طريقهما بأنّ ابراهيم بن مهزيار أخو على بن مهزيار.[٢]

شگفت‌انگيز اين است كه برخى توهم نموده‌اند كه على بن مهزيار تا زمان غيبت امام زمان، عليه‌السلام، باقى مانده است. با اين تخيل كه على بن مهزيار همان على بن ابراهيم بن مهزيار است كه ذكر او گذشت و على ابن ابراهيم همان كسى بود كه به خدمت امام زمان، عليه‌السلام، تشرف حاصل كرد. بطلان اين توهم آشكار است، زيرا قبل از اين گفته شد كه قصه تشرف على بن مهزيار به خدمت امام زمان، عليه‌السلام، ثابت نيست و بر فرض ثابت‌