عظمت و بزرگى چنين ذبحى نيز روشن است؛ چرا كه از سويى، هر سال بيش از يك ميليون قربانى در منى ذبح و با گذشت زمان، سال به سال بر وسعت آن نيز افزوده مى‌شود و ازسوى ديگر در ميان ذبح‌كنندگان انبيا، اوليا، ائمه، مؤمنان و صالحان نيز بوده و هستند كه با اخلاص تمام قربانى مى‌كنند. قربانى مى كنند.

ذبيح اعظم‌

چنان‌كه گفتيم ذبح گوسفند بهشتى يا تمام قربانى‌هاى مِنى به جاى اسماعيل (ع) اگرچه صحيح و عظيم است، ليكن اين تمام حقيقت نيست و خداوند متعال در عالم انسانى و از نوع بشر، نيز قربانى‌اى را به جاى اسماعيل (ع) قرار داد و او را به عنوان برترين ذبيح راه حق و حقيقت برگزيد كه بايد دين اسلام به عنوان برترين دين آسمانى از خون او كه خون خدا و ثارالله است، آبيارى مى‌شد تا بتواند تا قيامت، چراغ هدايت امّت باشد. اين انسان برتر از انبيا و فرشتگان، سيّد و سالار شهيدان و مظلوم «كربلا»، حسين بن على (ع) است كه ذبيح اعظم خدا است.

در اين باره در «عيون اخبار الرّضا (ع)»، «خصال» شيخ، صدوق و ديگر كتب معتبر روايى از امام رضا (ع) چنين نقل شده است:

هنگامى كه حق تعالى به ازاى ذبح اسماعيل (ع)، قوچى را فرستاد تا به جاى او ذبح شود، حضرت ابراهيم (ع) آرزو كرد كاش مى‌شد فرزندش را به دست خود ذبح كند و مأمور به ذبح گوسفند نمى‌شد تا به سبب درد و مصيبتى كه از اين راه به دل و جان او وارد مى‌شود، پدرى، صاحب مصيبت باشد كه عزيزترين فرزندش را به دست خود در راه خدا ذبح كرده تا از اين طريق بالاترين درجات اهل ثواب را در مصيبت‌ها به دست آورد. در اين اثنا خطاب وحى از پروردگار جليل به ابراهيم خليل رسيد كه: «محبوب‌ترين مخلوقات من نزد تو كيست؟»

ابراهيم (ع) عرضه داشت: «هيچ مخلوقى پيش من محبوب‌تر از حبيب تو محمّد (ص) نيست.»

پس وحى آمد كه «آيا او را بيشتر دوست دارى يا خودت را؟»

ابراهيم (ع) گفت: «او پيش من از خودم محبوب‌تر است.»

خداوند متعال فرمود: «فرزند او را بيشتر دوست دارى يا فرزند خود را؟»

ابراهيم (ع) عرض كرد: «فرزند او را بيشتر دوست دارم.»

پس حق تعالى فرمود: «آيا ذبح فرزند او (امام حسين (ع)) به دست دشمنان از روى ستم، بيشتر دل تو را مى‌سوزاند يا ذبح فرزند خودت به دست خودت در اطاعت من!»

عرض كرد: «پروردگارا! ذبح او به دست دشمنان بيشتر دلم را مى‌سوزاند.» در اين هنگام خداوند خطاب كرد: «اى ابراهيم! پس به يقين جمعى كه خود را از امّت محمّد (ص) مى‌شمارند، فرزند او حسين (ع) را از روى ظلم و ستم و با عداوت و دشمنى، ذبح خواهند كرد؛ همان گونه كه گوسفند را ذبح مى‌كنند و به اين سبب مستوجب خشم و عذاب من مى‌گردند.»

ابراهيم (ع) از شنيدن اين خبر جانكاه، ناله و فرياد برآورد و قلب و جان او به درد آمد و بسيار گريه نمود و دست از گريه بر نمى‌داشت تا اينكه وحى از جانب پروردگار جليل رسيد:

«اى ابراهيم! گريه تو بر فرزندت اسماعيل اگر او را به دست خود ذبح مى‌كردى، به گريه‌اى كه تو بر حسين (ع) و شهادتش كردى فدا كردم و بدين سبب بالاترين درجات اهل ثواب در مصيبت‌ها را به تو دادم.»

در پايان امام رضا (ع) فرمود: «اين است مفهوم قول خداوند عزّوجلّ؛ «وَفَدَيْناهُ بِذِبْحٍ عَظِيمٍ.»[٢]

اين حديث معتبر از امام رضا (ع) علاوه بر اينكه بر مصاديق ديگر ذبح عظيم، صحّه نهاده، آيه شريفه‌ «وَفَدَيْناهُ بِذِبْحٍ عَظِيمٍ» را از انحصار در يك مصداق ظاهرى، اگر چه عظيم، بيرون آورده و يك معناى دقيق عرفانى و ملكوتى ارائه كرده و سالار شهيدان را به عنوان ذبح عظيم معرفى نموده است. با آنكه همه امامان و پيامبران بسيارى در راه خدا شهيد شده و پيامبرى همچون حضرت يحيى (ع) را سر بريده‌اند و در برخى روايات نيز وجوه تشابهى بين شهادت حضرت يحيى (ع) و امام حسين (ع) بيان شده است،[٣] ليكن قطعاً ذبيحى بزرگ‌تر و عظيم‌تر از سيّدالشّهدا (ع) در راه خدا، ذبح‌