ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٤٩ - ابراهيم (ع)، اسوه توحيد و خدا محورى
ثناى ابراهيم (ع) در قرآن
آيات متعدّدى در قرآن، متضمّن ستايش و تمجيد از شخصيّت والاى ابراهيم (ع) است و كمتر پيامبرى در قرآن، از اين ميزان ستايش و ثنا برخوردار گشته و بر اسوه بودنش، تأكيد گرديده است؛
«إِنَّإِبْراهِيمَ كانَ أُمَّةً قانِتاً لِلَّهِ حَنِيفاً وَ لَمْ يَكُ مِنَ الْمُشْرِكِينَ شاكِراً لِأَنْعُمِهِ اجْتَباهُ وَ هَداهُ إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ؛[١]
به راستى ابراهيم، پيشوايى مطيع خدا و حقگراى بود و از مشركان نبود و نعمتهاى او را شكرگزار بود، خدا او را برگزيد و به راهى راست هدايتش كرد.»
«وَاذْكُرْ فِي الْكِتابِ إِبْراهِيمَ إِنَّهُ كانَ صِدِّيقاً نَبِيًّا؛[٢]
و در اين كتاب به ياد ابراهيم (ع) بپرداز، زيرا او پيامبرى بسيار راستگوى بود.»
«وَلَقَدْ آتَيْنا إِبْراهِيمَ رُشْدَهُ مِنْ قَبْلُ وَ كُنَّا بِهِ عالِمِينَ؛[٣]
و در حقيقت، پيش از آن، به ابراهيم (ع) رشد فكرىاش را داديم و ما به شايستگى او دانا بوديم.»
«إِنَّإِبْراهِيمَ لَحَلِيمٌ أَوَّاهٌ مُنِيبٌ؛[٤]
به راستى ابراهيم (ع) بردبار، نرمدل و بازگشتكننده به سوى خدا بود.»
ابراهيم (ع)، اسوه توحيد و خدا محورى
براى يافتن بهترين شاخصه تبليغ ابراهيمى، بايد به بررسى آيات مربوط به دعوت او اهتمام ورزيم تا با كشف و استخراج صفات اين پيامبر و شيوههاى دعوتش، به شيوه محورى يا اساسىترين شاخصه دعوتش پى ببريم. با دقّت در مضمون آيات حكايت كننده احتجاج ابراهيم (ع) با نمرود، مجادله او با خورشيدپرستان، گفتوگو با پدر و راز و نياز با خدا و ديگر آيات، روشن مىگردد كه خدامحورى و توحيد، محور تمام تلاشهاى تبليغى و بلكه محور حيات پربركت اوست و اين به جهت جوّ شركآلود و كفرآميز حاكم بر آن جامعه بوده كه پرستش خدايان دروغين، از سنگ و چوب گرفته تا خورشيد و ماه در آن رواجى آشكار داشت؛
در مناظره با پدر و قوم، بيانات متعدّدى حاكى از خدامحورى اوست، مانند:
«قالَبَلْ رَبُّكُمْ رَبُّ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ الَّذِي فَطَرَهُنَّ وَ أَنَا عَلى ذلِكُمْ مِنَ الشَّاهِدِينَ؛[٥]
گفت: « (كاملًا حقّ آوردهام) پروردگار شما همان پروردگار آسمانها و زمين است كه آنها را ايجاد كرده و من بر اين امر، از گواهانم.»
پس از بناى بيت الله مىگويد:
«رَبَّناتَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ؛[٦]
پروردگارا از ما بپذير. بهراستى تو شنواى دانايى.»
پس از محاجّه با ستارهپرستان مىفرمايد:
«إِنِّيوَجَّهْتُ وَجْهِيَ لِلَّذِي فَطَرَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ حَنِيفاً وَ ما أَنَا مِنَ الْمُشْرِكِينَ؛[٧]
من از روى اخلاص، پاكدلانه روى خود را به سوى كسى گردانيدم كه آسمانها و زمين را پديد آورده است و من از مشركان نيستم.»
و حتّى در پايان عمر، به عنوان وصيّت بر توحيد تأكيد مىورزد:
«وَوَصَّى بِها إِبْراهِيمُ بَنِيهِ وَ يَعْقُوبُ يا بَنِيَّ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفى لَكُمُ الدِّينَ فَلا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَ أَنْتُمْ مُسْلِمُونَ؛[٨]
و ابراهيم (ع) و يعقوب، پسران خود را به همان آيين سفارش كردند: اى پسران من، خداوند براى شما اين دين را برگزيد؛ پس البتّه نبايد جز مسلمان بميريد.»
از سوى ديگر بخش قابل توجّهى از آيات، حكايت كننده داستان ابراهيم (ع) را مناجاتها و راز و نيازهاى پرمحتواى ابراهيم (ع) با پروردگارش تشكيل مىدهد، به طورى كه از ميان حدود ١٢٠ آيه مربوط به دعوت ابراهيم (ع)، حدود سى آيه، گفتوگوهاى ابراهيم (ع) را با خداوند متعال بازگو مىكند. از همين رو، حق تعالى او و پيروانش را اسوه اميدواران به خدا و روز قيامت معرفى مىفرمايد:
«لَقَدْكانَ لَكُمْ فِيهِمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ كانَ يَرْجُوا اللَّهَ وَ الْيَوْمَ الْآخِرَ؛[٩]
قطعاً براى شما در پيروى از آنان سرمشقى نيكوست؛ يعنى براى كسى كه به خدا و روز بازپسين اميد مىبندد.»
پىنوشتها:
[١]. سوره نحل، آيه ١٢٠.
[٢]. سوره مريم، آيه ٤١.
[٣]. سوره انبياء، آيه ٥١.
[٤]. سوره هود، آيه ٧٥.
[٥]. سوره انبياء، آيه ٥٦.
[٦]. سوره بقره، آيه ١٢٧.
[٧]. سوره انعام، آيه ٧٩.
[٨]. سوره بقره، آيه ١٣٢.
[٩]. سوره احزاب، آيه ٢١.