براى دست يافتن به پاسخ سؤال اوّل، بايد مسيرى كه براى نيل به مقصود در نظر داريم، مشخّص شود؛ زيرا معرفت پيدا كردن به وجود ايشان خود نيازمند معرفت و شناخت است.

شخصيت معصوم (ع) دو جنبه دارد: جنبه بشرى و جنبه‌اى كه ايشان به وسيله آن به عالم بالا و ملاء اعلى متّصل گشته و ارتباط برقرار مى‌كنند. طريقه كسب معرفت الزاماً بايد متناسب با همان چيزى باشد كه مى‌خواهيم نسبت به آن معرفت پيدا كنيم با ابزار و وسايلى كه در دسترس ماست. ما اصلًا شايسته شناخت پيدا كردن نسبت به اين شخصيت منحصر به فرد نيستيم، چه علماى طبيعى و تجربى و چه فلاسفه و عرفا و حكيمان عادى، هيچ‌كدام توانايى چنين چيزى را ندارند؛ زيرا شخصيت معصوم (ع) در ظرف وسايل شناخت انسان نمى‌گنجد.

شناختن امام معصوم (ع) و ويژگى‌هايى كه از سوى خداوند متعال به او لطف شده، تنها براى كسانى مقدور و ميسّر است كه به مقام عصمت دست يافته باشند و او همان حكيمى است كه مى‌داند چه خبر است و قضيه از چه قرار است؟ نه فيلسوفان كه از طريق فلسفه و نظريات فلسفى گام برمى‌دارند و نه علماى طبيعى با قوانين و ابزارشان و نه عارفان كه با استعانت از عرفان و ادلّه ذوقيشان طى طريق مى‌كنند. تنهاآنها كه به مقام عصمت رسيده‌اند و با آن و در آن زيسته‌اند، معصوم (ع) را مى‌شناسند و ايشان را به ما مى‌شناسانند.

از اين روست كه پيش از هر چيز ديگرى، براى يافتن پاسخ سؤالمان بايد بفهميم كه خود امامت چيست و به چه معناست؟ و پس از آن به طور كلّى و عمومى امام را شناخته و به دنبالش، جوياى معرفت حضرت حجّت (ع) شويم.

امام و امامت‌

از جمله گفتارهاى ارزنده معصومان (ع) در باب تعريف امام و امامت گفتارى از امام رضا (ع) است. طبيعى است كه در يك جلسه كه هيچ، درصد جلسه هم نمى‌توان ماهيت امامت را به خوبى ترسيم كرد و توضيح داد؛ ليكن مقصود ما از اين صحبت‌ها اين است كه براى آنها كه اهل تلاشند و اوقات خويش را به تفكّر در اعماق علوم اسلامى، نظير فقه و اصول مى‌گذرانند، در اصول اعتقادات هم فتح بابى بشود.

امام رضا (ع) در اين روايت ابتدا به تعريف امامت پرداخته‌اند و سپس امام و ويژگى‌هايش را تبيين نموده‌اند كه مجموعاً بيست و هشت مبحث را در برمى‌گيرد. در اينجا صرفاً به يكى از اين مباحث اشاره مى‌كنيم كه درجه و رتبه امامت را در قوس صعود و سلسله موجودات بيان مى‌كند. آن حضرت مى‌فرمايند: